De Kunst van het Verkleden: Cosplay en P-Feesten

Verkleden is al eeuwenlang een geliefde activiteit, van traditionele feesten tot moderne hobby’s. Maar wat gebeurt er als verkleden een ware kunstvorm wordt, waarbij deelnemers met ongekende toewijding en creativiteit een specifiek personage of idee uitbeelden? Dan spreken we over cosplay, een fenomeen dat de afgelopen decennia exponentieel is gegroeid en een diepe invloed heeft gehad op de popcultuur wereldwijd. Naast deze gedetailleerde kunstvorm bestaat er ook een lichtere, speelse variant van verkleden: het populaire P-feest. Laten we dieper ingaan op de rijke geschiedenis en de diverse facetten van deze verkleedculturen.

Wat is Cosplay precies?

Het woord 'cosplay' is een samentrekking, of 'porte-manteau', van de Engelse woorden 'costume' (kostuum) en 'play' (acteren). In essentie is cosplay een vorm van performance art waarbij deelnemers zich verkleden en accessoires gebruiken om een bepaald personage of concept tot leven te brengen. Dit kan een karakter zijn uit manga, anime, stripverhalen, tokusatsu, stripromans, webstrips, computerspellen, films, of zelfs artiesten uit J-pop, J-rock, visual kei en fantasybands. In de ruimere zin omvat cosplay alle gekostumeerde rollenspellen buiten het podium om, ongeacht de culturele context.

De oorsprong van het woord ligt vermoedelijk bij Nobuyuki Takahashi van Studio Hard, die het in juni 1983 gebruikte in het Japanse tijdschrift My Anime. Hoewel het artikel oorspronkelijk 'Costume Play' heette, werd de term veranderd in 'Operation Cosplay' omdat de oorspronkelijke naam in het Engels niet goed klonk. De term weerspiegelt een veelvoorkomende Japanse methode van afkorten, waarbij de eerste twee 'morae' (klankeenheden) van een woordenpaar worden gebruikt om een nieuw woord te vormen; zo werd 'costume' 'kosu' (コス) en 'play' 'pure' (プレ). Sinds 2008 heeft het woord zelfs een plaats verworven in het woordenboek, wat de wereldwijde erkenning ervan onderstreept.

De Geschiedenis van Cosplay: Van Vroege Conventies tot Wereldwijd Fenomeen

Hoewel de term 'cosplay' Japans van oorsprong is, dateren de wortels van het gekostumeerd verschijnen op conventies al van veel eerder. In de Verenigde Staten was het dragen van kostuums tijdens Halloween al een gevestigde traditie. Sinds de tweede helft van de jaren zestig verschenen er ook op sciencefictionconventies mensen in kostuums die personages uitbeelden uit werken zoals Star Trek. Dit markeerde de eerste verschijning van deze specifieke verkleedstijl in de VS.

In Japan werden de sciencefictionconventies sterk beïnvloed door de Amerikaanse WorldCon Sciencefictionconventies uit de jaren zestig en zeventig. De eerste gedocumenteerde cosplay op een Japanse conventie vond plaats tijdens de 13e Nihon SF Taikai in 1974 in Kyoto. Een cruciaal moment was de 17e Nihon SF Taikai in 1978, waar scifi-criticus Mari Kotani verscheen in een kostuum geïnspireerd op een personage uit Edgar Rice Burroughs' 'A Fighting Man of Mars'. Ook directeur Yasuhiro Takeda van Gainax was aanwezig in een Star Wars-kostuum. Door een misverstand in de media, die dachten dat Kotani een Triton of the Sea-kostuum droeg, werd dit de eerste op anime gebaseerde cosplay in Japan, wat de weg effende voor de toekomst van de hobby.

Rond 1985 nam de cosplayhobby in Japan een vogelvlucht, mede door de toenemende populariteit van anime en manga en de ontdekking dat het vrij eenvoudig was om te doen. De rage rondom 'Captain Tsubasa' toonde aan dat zelfs een simpel T-shirt volstond om een personage uit te beelden. Vanaf 1986 begon cosplay ook buiten de gemeenschap besproken te worden, wat de opkomst van amateurfotografen, de 'kamera-kozō', stimuleerde die zich specialiseerden in het vastleggen van cosplayers. Zelfs vóór de media de term 'cosplay' omarmden, was assistent-omroeper Minky Yasu al een fervent cosplayer, wat leidde tot de eerste cosplaywedstrijd op de radio in 1984, en later op TV Asahi van 1989 tot 1995. Animetijdschriften, zoals Fanroad in augustus 1980, begonnen uitgebreid te schrijven over cosplayevenementen, vooral over de 'Tominoko-Zoko' in Harajuku, die zich kleedden in Gundam-kostuums, wat cosplay definitief tot een algemeen idee onder animefans maakte.

De Kunst van Cosplaykostuums: Creatie en Detail

Cosplaykostuums variëren enorm in complexiteit, van eenvoudige outfits tot uiterst gedetailleerde 'Mechakostuums' die ware hoogstandjes van engineering zijn. Het onderscheid met Halloween- of carnavalskostuums ligt in de intentie: bij cosplay is het doel een specifiek idee of personage uit te beelden, niet de culturele symboliek van een feest. Cosplayers proberen vaak, zolang ze het kostuum dragen, het gedrag en de lichaamstaal van het personage over te nemen, met slechts korte 'out of character' pauzes.

De meeste cosplayers creëren hun eigen kostuums, waarbij ze afbeeldingen van het personage als inspiratie gebruiken. Er wordt veel tijd en aandacht besteed aan detail en kwaliteit, wat de vaardigheid van een cosplayer weerspiegelt. Vanwege de moeilijkheidsgraad van sommige details en materialen, onderwijzen cosplayers zichzelf vaak in gespecialiseerde vaardigheden zoals textielbewerking, handwerk, beeldhouwen, schminken, glasvezel, modeontwerp, houtbewerking en andere bruikbare technieken. Bijna alle cosplayers dragen pruiken om het personage zo accuraat mogelijk weer te geven, vooral bij anime- en mangapersonages met hun vaak onnatuurlijke en unieke haarstijlen. Zelfs bij eenvoudigere kostuums kan het gebrek aan complexiteit gecompenseerd worden door een zorgvuldige materiaalkeuze en algehele kwaliteit. Dit tijdrovende en vaak dure proces is een belangrijke drijfveer en een bindend element binnen de cosplaycultuur.

Hoe Cosplaykostuums Verkregen Worden

Cosplayers verkrijgen hun kostuums op diverse manieren:

• Zelf maken: Dit is de meest voorkomende methode, waarbij cosplayers hun creatieve vaardigheden inzetten.
• Fabrikanten: Er zijn fabrikanten die kant-en-klare kostuums van variërende kwaliteit produceren en verkopen, vaak online of op conventies.
• Opdrachtwerk: Sommige getalenteerde makers werken in opdracht en creëren op maat gemaakte kostuums, rekwisieten of pruiken. Sociale netwerksites voor cosplay bieden vaak secties waar dergelijke diensten worden geadverteerd.
• Individuele onderdelen: Veel cosplayers kopen losse onderdelen, accessoires of grondstoffen zoals onbewerkte pruiken, haarverf, voorbewerkte stoffen, vloeibare latex, bodypaint, schoenen, sieraden en rekwisieten (wapens).

De meeste cosplayers maken gebruik van een combinatie van methoden; ze laten bijvoorbeeld een wapen door een externe partij maken, creëren de kleding zelf, kopen accessoires in gespecialiseerde winkels en passen gewone schoenen aan om bij het kostuum te passen.

Lichaamsmodificatie in Cosplay

Om zo veel mogelijk op het personage te lijken, passen sommige cosplayers verschillende vormen van lichaamsmodificatie toe:

• Contactlenzen: Kleurrijke of zelfs grotere contactlenzen worden veel gebruikt om de unieke oogkleuren en de grote ogen van anime- of mangapersonages na te bootsen.
• Tatoeages en markeringen: Tijdelijke tatoeages, markeerstiften, bodypaint of, in zeldzame gevallen, permanente tatoeages worden gebruikt om specifieke kenmerken van het personage te kopiëren.
• Haarstyling: Permanente of tijdelijke haarverf, spray-in haarkleuring en gespecialiseerde stylingproducten helpen cosplayers het gewenste kapsel te bereiken.

De Drie Doelen van Cosplay

De motivaties van cosplayers kunnen over het algemeen in drie hoofdcategorieën worden verdeeld, waarbij veel cosplayers in meer dan één categorie vallen:

1. Bewondering en identificatie: Deze groep wil bewondering uiten voor een personage of zich met het karakter identificeren. Vaak worden zij als 'otaku' bestempeld en kenmerken zij zich door groot enthousiasme, waarbij de focus minder op perfecte details ligt. Zij nemen vaak de persoonlijkheid van het personage over en kunnen kritisch zijn op anderen die minder kennis van het karakter tonen.
2. Aandacht en erkenning: Deze cosplayers genieten van de aandacht die het uitbeelden van een bepaald personage met zich meebrengt. Ze streven naar gedetailleerde kostuums, kiezen vaak populaire personages en nemen deel aan cosplaywedstrijden om bekendheid te verwerven.
3. Creatief proces en persoonlijk succes: Deze groep vindt plezier in het creëren en ervaart een gevoel van voldoening bij de voltooiing van een complex kostuum. Zij hebben vaak een groter budget en toegang tot meer materialen, wat resulteert in complexere en kwalitatief betere kostuums. Deze cosplayers laten zich vaak fotograferen door professionele cosplayfotografen.

Presentatie van Cosplay: Waar de Magie Tot Leven Komt

Cosplay kan op diverse manieren en plaatsen worden getoond, elk met zijn eigen unieke charme:

Cosplayfotografie

Veel cosplayers kiezen ervoor om professioneel gefotografeerd te worden door cosplayfotografen. Deze fotoshoots vinden vaak plaats op locaties die relevant zijn voor het personage, zoals kerken, parken, bossen, stranden of verlaten gebouwen. De resultaten worden online gedeeld op blogs of websites zoals DeviantArt, en soms zelfs verkocht als posters of ansichtkaarten.

Cosplay op Conventies

De populairste manier om cosplay te tonen is op conventies. Over de hele wereld worden evenementen georganiseerd die gewijd zijn aan anime, manga, strips, tv-shows, videogames, sciencefiction en fantasy. Alleen al in de Verenigde Staten zijn er jaarlijks bijna honderd. Het grootste cosplayevenement ter wereld is de halfjaarlijkse Dojinshimarkt Comiket in Japan, waar honderdduizenden manga- en animefans samenkomen en duizenden cosplayers zich verzamelen. Buiten Azië is de jaarlijkse San Diego Comic-Con het grootste evenement, terwijl in Nederland Animecon een prominente rol speelt.

Cosplaycompetities

Met de groeiende populariteit van cosplay hebben veel conventies wedstrijden geïntegreerd, soms als hoofdevenement. Deelnemers tonen hun creaties aan een jury, en vaak moeten de kostuums zelf gemaakt zijn om in aanmerking te komen voor prijzen. Cosplayers kunnen kiezen voor een korte performance, zoals een script of dans, of simpelweg het personage presenteren. Er zijn prijzen in diverse categorieën, zoals 'Beste Cosplay', 'Beste Groep', 'Beste Solo-optreden', en technische prijzen voor de 'Maker van het beste kostuum' of 'Maker van het beste wapen'. De belangrijkste internationale competitie is de World Cosplay Summit, waar teams uit meer dan 23 landen, inclusief Nederland, strijden in de finale in Japan.

Harajuku en Cosplaycafés

In Japan verzamelen tieners zich met gelijkgestemde vrienden in wijken zoals Harajuku in Tokio, voornamelijk op zondagen, om te cosplayen. Sinds 1998 zijn er in Akihabara, Tokio, talloze cosplaycafés ontstaan die gericht zijn op toegewijde anime-, manga- en cosplayfans. De serveersters in deze cafés verkleden zich als game-, manga- of animepersonages, waarbij vooral dienstmeisjeskostuums erg populair zijn.

Overige Evenementen

Cosplaygroepen organiseren ook kleinere bijeenkomsten in cafés, parken, nachtclubs en pretparken. In Nederland was de Efteling tot april 2014 een populaire locatie voor cosplayers, totdat de kledingregels werden aangescherpt. Deze bijeenkomsten dienen als gelegenheid om te cosplayen, werk te vergelijken, tips uit te wisselen, te socializen of om andere persoonlijke redenen.

Geslachtsrollen en Crossplay

Een interessante subcategorie binnen cosplay is 'crossplay', waarbij een cosplayer een personage van het andere geslacht uitbeeldt. Dit is mede mogelijk door de overvloed aan mannelijke personages in manga die gevoelige en enigszins androgyne kenmerken hebben, bekend als 'bishonen' (mooie jongen). Deze Aziatische archetype is vergelijkbaar met de elfachtige jongensfiguren zoals Peter Pan in het Westen.

Een nichegroep binnen cosplay zijn de 'animegao' of 'dollers'. Deze subgroep, die in Japan bekend staat als 'kigurumi' of 'mascotte'-stijl rollenspelers, bestaat voornamelijk uit mannelijke cosplayers die vrouwelijke personages uitbeelden, hoewel er ook vrouwelijke animegao-cosplayers zijn die mannelijke personages uitbeelden (vooral robots, buitenaardse wezens of dieren). Animegao-cosplayers dragen bodysuits en maskers die hun werkelijke lichaamskenmerken volledig verbergen, zodat de eigenschappen van hun personage zo letterlijk mogelijk worden gereproduceerd, inclusief de abstracte en gestileerde kenmerken zoals de zeer grote ogen die vaak in manga voorkomen.

Trends en Professionele Cosplay

De toename van cosplayers op manga-evenementen trok eind jaren tachtig de aandacht van fotografen. Dit leidde tot een nieuwe vorm van cosplay, waarbij cosplayers evenementen voornamelijk bezochten om als hun personage te poseren en gefotografeerd te worden, in plaats van voortdurend in een rollenspel te zijn. Er ontstonden regels van etiquette om ongemakkelijke situaties te minimaliseren: cosplayers poseren in aangewezen gebieden, en fotografen vragen geen persoonlijke gegevens of privésessies, volgen cosplayers niet buiten het gebied en maken geen foto's zonder uitdrukkelijke toestemming. Deze regels hebben een symbiotische relatie tussen fotografen en cosplayers mogelijk gemaakt.

Recente cosplayevenementen in Azië tonen een toename in de populariteit van niet-Aziatische fantasy- en sciencefictionpersonages, wat de wereldwijde invloed van cosplay onderstreept.

Cosplaymodellen en de Industrie

Cosplay heeft ook de reclame-industrie beïnvloed, vooral in Japan, waar cosplayers worden ingezet voor evenementwerk dat voorheen aan modellen van modellenbureaus werd toegewezen. De snelgroeiende anime-industrie van Japan kent vele professionele cosplayers, vooral sinds de opkomst van Comiket en de Tokyo Game Show. Een cosplaymodel, ook bekend als een cosplay-idool, draagt kostuums voor anime-, manga- en gamefabrikanten. Goede cosplayers worden gezien als de fictieve personages in het echt, vergelijkbaar met filmacteurs die bekend worden door een specifieke rol. Cosplayers hebben gemodelleerd voor tijdschriften zoals Cosmode en een succesvol cosplaymodel kan zelfs ambassadeur worden voor bedrijven zoals Cospa. Dit fenomeen is het meest zichtbaar in Japan, maar verspreidt zich ook naar andere landen.

De game-industrie in Amerika heeft eveneens de cosplaywereld ontdekt en huurt cosplayers in als levende versies van hoofdpersonages uit games. Deze cosplayers verschijnen dan als mascotte op gamebeurzen en evenementen om het spel te promoten. Een bekend voorbeeld hiervan is 'Lollipop Chainsaw', waarbij cosplayers werden ingezet om het spel te promoten.

Het P-Feest: Een Andere Vorm van Verkleden

Naast de diepgang en toewijding van cosplay, bestaat er ook een lichtere, thematische vorm van verkleden die de laatste tijd erg populair is: het P-feest. Dit zijn feesten waarbij gasten zich moeten verkleden in een thema dat begint met de letter 'P'. De mogelijkheden zijn eindeloos en bieden volop ruimte voor creativiteit en humor, zonder de strikte regels en toewijding die bij cosplay komen kijken. Het is een laagdrempelige manier om je te verkleden en plezier te hebben.

Enkele voorbeelden van populaire 'P'-kostuums zijn:

• Pater
• Pastoor
• Piloot
• Piraat
• Pooier
• Politieagent
• Potloodventer
• Prins
• Prinses
• Paard
• Popster
• Peter Pan
• Plastisch chirurg
• Patser
• Pinguïn
• Pipo de Clown
• Poes
• Pipi Langkous
• Punker

Zoals je ziet, is er een breed scala aan opties, van beroepen tot personages en zelfs dieren, zolang het maar met een 'P' begint!

Vergelijking: Cosplay vs. Algemene Verkleedcultuur

Om de unieke aspecten van cosplay nog duidelijker te maken, volgt hier een vergelijking met meer algemene vormen van verkleden, zoals Halloween of een P-feest:

Veelgestelde Vragen over Verkleden

Wat is het belangrijkste verschil tussen cosplay en algemene verkleedfeestjes zoals Halloween?

Het belangrijkste verschil zit in de intentie en de specificiteit. Bij cosplay is het de bedoeling om een exact, bestaand fictief personage uit te beelden, inclusief de details van het kostuum en vaak ook het gedrag van het personage. Bij Halloween of Carnaval gaat het meer om deelname aan een culturele traditie, het dragen van een algemeen themakostuum (bijv. een spook, een heks, een clown) of een creatieve expressie, zonder de eis van exacte karakterweergave.

Waarom doen mensen aan cosplay?

Mensen doen aan cosplay om verschillende redenen: uit bewondering voor een specifiek personage, om aandacht en erkenning te krijgen voor hun creaties, of simpelweg omdat ze plezier beleven aan het creatieve proces van het maken van complexe kostuums en het behalen van een persoonlijk succes. Het is een manier om hun passie voor fictieve werelden te uiten en deel te zijn van een wereldwijde gemeenschap.

Moet ik mijn cosplaykostuum zelf maken?

Nee, het is niet verplicht om je kostuum zelf te maken, hoewel veel cosplayers dit wel doen en het vaak als een maatstaf voor vaardigheid wordt gezien, vooral in competities. Je kunt kostuums kopen bij fabrikanten, ze laten maken door gespecialiseerde makers, of een combinatie van methoden gebruiken waarbij je zelf onderdelen maakt en andere koopt.

Waar kan ik mijn cosplay laten zien?

De populairste plaatsen om je cosplay te tonen zijn conventies gewijd aan anime, manga, strips, games en sciencefiction. Je kunt ook deelnemen aan cosplaywedstrijden, poses aannemen voor cosplayfotografen (vaak op relevante locaties), of samenkomen met andere cosplayers in speciale cafés of op kleine bijeenkomsten.

Wat is crossplay?

Crossplay is een term binnen de cosplaycultuur die verwijst naar het uitbeelden van een personage van het andere geslacht. Dit kan inhouden dat een man een vrouwelijk personage speelt of vice versa, vaak met aandacht voor het nabootsen van de fysieke kenmerken en stijl van het personage, ongeacht het eigen geslacht van de cosplayer.

Wat is een P-feest?

Een P-feest is een themafeest waarbij alle gasten verkleed moeten komen als iets waarvan de naam begint met de letter 'P'. Het is een leuke en creatieve manier om een feestje te organiseren, waarbij de kostuumkeuze breed is en varieert van personages tot objecten of beroepen, zolang ze maar met een 'P' beginnen.

Of je nu kiest voor de diepgang van cosplay of de speelsheid van een P-feest, de wereld van het verkleden biedt eindeloze mogelijkheden voor creativiteit, expressie en plezier. Het is een manier om even te ontsnappen aan de dagelijkse realiteit en je te transformeren in iets of iemand anders, of het nu je favoriete held is of simpelweg iets dat met een 'P' begint.

Als je andere artikelen wilt lezen die lijken op De Kunst van het Verkleden: Cosplay en P-Feesten, kun je de categorie Verf bezoeken.