Barneveld: Hart van de Pluimveewereld en Meer

Barneveld is voor velen in Nederland synoniem met één ding: kippen. Het staat bekend als het onbetwiste centrum van de Nederlandse pluimveesector, een eretitel die het de bijnaam 'Kippendorp' heeft opgeleverd. Maar deze reputatie is slechts één facet van een plaats met een rijke historie, een fascinerende etymologie en een levendige gemeenschap. Laten we dieper duiken in wat Barneveld nu echt definieert, van zijn agrarische wortels tot zijn culturele aanbod en strategische ligging.

De Oorsprong en Betekenis van de Naam Barneveld

De naam 'Barneveld' roept direct vragen op over zijn herkomst. Hoewel de precieze etymologie niet eenduidig is vastgesteld, bestaan er diverse interessante theorieën. Eén mogelijkheid is dat de naam een verbastering is van 'Bronveld', wat zou kunnen duiden op een gebied rijk aan waterbronnen. Een andere theorie suggereert een link met 'Barnsteenveld', wat minder voor de hand liggend lijkt gezien de geografische ligging van Barneveld.

De meest aannemelijke verklaring wijst echter op het Oudnederlandse woord 'barnen', wat 'branden' betekende. In vroegere tijden was het een gangbare praktijk om bouw- of landbouwgrond te ontginnen door een stuk bos af te branden. Barneveld bevindt zich in of nabij het vroegere Nederwoud, een bosrijk gebied. In deze regio komen dan ook veel veldnamen voor met het element 'brand', wat duidt op ontginning door middel van afbranden. Het is dus zeer goed mogelijk dat Barneveld is ontstaan op een veld dat door brand (barnen) is gecreëerd. Deze theorie geeft een boeiende inkijk in de vroege landschapsvorming en menselijke activiteit in de regio.

Een Rijke Geschiedenis: Van Middeleeuwen tot Hedendaags

Barneveld is geen nieuwkomer op de kaart; de geschiedenis van het kerkdorp gaat terug tot minstens 1333. Er zijn zelfs aanwijzingen dat de plaats al in de 12e eeuw bestond, gezien de vermelding van een Wolfram van Barneveld in een tekst uit 1174. Door de eeuwen heen heeft Barneveld diverse cruciale rollen vervuld en historische gebeurtenissen meegemaakt die de identiteit van de plaats mede hebben gevormd.

Jan van Schaffelaar: De Legendarische Sprong

Een van de meest iconische figuren uit de Barneveldse geschiedenis is ongetwijfeld Jan van Schaffelaar. Deze Kabeljauwse ruiteraanvoerder verwierf landelijke bekendheid door zijn heroïsche, maar tragische sprong van de door Hoeken belegerde toren op 16 juli 1482. Zijn daad, bedoeld om zijn mannen te redden, is een symbool geworden van moed en opoffering. Ter ere van hem staat sinds 1903 een standbeeld op het Torenplein, en zowel Huize De Schaffelaar als het aangrenzende Schaffelaarse bos zijn naar hem vernoemd. Sinds juni 2009 draagt ook het lokale theater, het Schaffelaartheater, zijn naam, wat zijn blijvende impact op de Barneveldse identiteit onderstreept.

Handel en Knooppuntfunctie

Hoewel Barneveld nooit tot stad is verheven, vervulde het wel een belangrijke marktfunctie in de Gelderse Vallei. Deze centrale ligging droeg bij aan zijn rol als knooppunt. In de 17e en 18e eeuw was Barneveld zelfs een cruciaal punt in het netwerk van Hessenwegen, de historische handelsroutes die door Europa liepen. Dit benadrukt het belang van Barneveld als een centrum voor handel en verkeer in vroegere tijden.

Reformatie en Religieuze Enclaves

Na de Reformatie verdreven de protestants geworden Barnevelders de laatste katholieke priester uit hun dorp. Deze priester vestigde zich vervolgens in Achterveld, net over de grens met de provincie Utrecht. Dit leidde tot de vorming van een katholieke enclave in Achterveld, omringd door een verder protestantse regio (zoals Amersfoort en de Veluwe). De priester kon vanuit Achterveld nog te voet zijn parochianen in Barneveld bereiken, wat de bijzondere religieuze dynamiek van die tijd illustreert.

De Tweede Wereldoorlog: Lijden en Hoop

De Tweede Wereldoorlog trof Barneveld hard. Gelegen aan de Grebbelinie, leed de plaats zowel aan het begin als aan het einde van de oorlog fors onder het oorlogsgeweld. In mei 1940 werd de bevolking, inclusief het vee, geëvacueerd, veelal naar Lunteren. Een bijzonder hoofdstuk in de oorlogshistorie van Barneveld is het zogenaamde 'Plan-Frederiks'. Eind 1942 kwamen dankzij het initiatief van secretaris-generaal Frederiks (Binnenlandse Zaken) twee verblijfplaatsen in de gemeente Barneveld beschikbaar: kasteel De Schaffelaar en huize De Biezen. Hier werden ongeveer 700 joodse Nederlanders opgevangen die op grond van 'verdiensten voor de Nederlandse samenleving' gevrijwaard zouden worden voor deportatie. Helaas hield de Duitse bezetter zich niet aan zijn toezeggingen. Eind september 1943 moesten de joden uit Barneveld naar Kamp Westerbork en vandaar naar Theresienstadt, waar velen van hen stierven. Een deel werd in februari 1945 vrijgelaten via een uitwisseling en overgebracht naar Zwitserland. Ter herinnering aan de internering van de 'Barneveld-groep' is in 1987 een monument van kunstenaar Ralph Prins geplaatst bij de oprijlaan van De Schaffelaar. Op 16 april 1945 werd Barneveld uiteindelijk bevrijd door de Canadezen.

Barneveld: Het Onbetwiste Hart van de Pluimveesector

De meest prominente hedendaagse associatie met Barneveld is zonder twijfel de pluimveeteelt. Hoewel andere gemeenten in het verleden mogelijk meer kippen huisvestten, vooral vóór de vogelpestuitbraak in de Gelderse Vallei in 2003, blijft Barneveld de onbetwiste spil van de Nederlandse pluimveewereld.

De Barnevelder Kip

Barneveld heeft zelfs zijn naam gegeven aan een eigen kippenras: de Barnevelder. Dit ras is ontstaan in het dorp zelf door het kruisen van verschillende kippenrassen. De Barnevelder staat bekend om zijn dubbele functie; hij wordt zowel gehouden voor zijn vlees als voor zijn legkwaliteiten, met name de productie van donkerbruine eieren. De ontwikkeling van dit ras toont de diepe verbinding tussen Barneveld en de pluimveehouderij.

De Barneveldse Eiermarkt

Een levend symbool van deze verbinding is de wekelijkse eiermarkt in Barneveld. Deze donderdagse markt is van nationaal belang, want nog steeds wordt op de Barneveldse eiermarkt de landelijke prijs van eieren vastgesteld. Dit illustreert de centrale rol die Barneveld speelt in de Nederlandse agrarische economie en de transparantie van de eiermarkt.

Het Nederlands Pluimveemuseum

Om de rijke historie en de ontwikkeling van de pluimveesector te bewaren en te presenteren, huisvest Barneveld het Nederlands Pluimveemuseum. Dit museum biedt bezoekers een fascinerende inkijk in de wereld van kippen, eieren en de pluimveehouderij, van historische methoden tot moderne technieken. Het is een must-visit voor iedereen die meer wil weten over deze belangrijke bedrijfstak en de rol van Barneveld daarin.

Media en Communicatie in Barneveld

Barneveld is ook lokaal goed vertegenwoordigd in de media. De plaats heeft haar eigen dagblad, de Barneveldse Krant. Dit dagblad, uitgegeven door Koninklijke BDU Uitgevers in Barneveld, verscheen voor het eerst op 24 oktober 1871 en heeft jarenlang een stabiele oplage gekend. Hoewel ook deze krant te maken heeft gehad met bezuinigingen en een lichte daling in oplage, blijft het een belangrijke nieuwsbron voor de lokale gemeenschap.

Naast de geschreven pers heeft Barneveld ook een eigen lokale omroep, Radio Barneveld. Sinds 5 oktober 1996 verzorgt deze omroep uitzendingen voor de gehele gemeente Barneveld, 24 uur per dag te ontvangen op 93,5 MHz (ether) en 93,1 MHz (kabel). Sinds november 2006 was er ook een huis-aan-huisblad, Barneveld Vandaag, dat aanvankelijk als concurrent voor de Barneveldse Krant werd gepositioneerd. De verschijningsfrequentie van dit blad is echter teruggebracht tot één keer per week, mede door de verschuiving naar online nieuwsconsumptie.

Jarenlang was ook het kantoor van het Nederlands Dagblad, een landelijk verspreid dagblad met voornamelijk abonnees met een christelijke achtergrond, gevestigd in Barneveld. Sinds 2017 is dit dagblad echter verhuisd naar Amersfoort.

Wijken, Buurtschappen en Leven in Barneveld

Barneveld is een actieve en ondernemende gemeente met ruim 60.000 inwoners, wat het de vijfde gemeente van Gelderland maakt. De gemeente is divers en bestaat uit 18 wijken en 9 buurten, elk met een eigen karakter. Enkele van de wijken zijn Centrum, De Koot, Vogelbuurt, Bloemenbuurt, De Lors, Staatsliedenwijk, De Valk, Vliegersveld, Rootselaar-Oost, Rootselaar-West, Oldenbarneveld, De Vaarst (ook wel Barneveld-Noord), Norschoten, De Brielaerd, De Burgt, Veller, Harselaar-Oost, Harselaar-West en Harselaar-West-West. De buurten omvatten onder andere De Tuinen, Beekakkers, Eilanden West, De Burgthoven, De Lanen West, De Lanen Oost, De Woudse Erven, Eilanden Oost en De Nederwoudse Brinken. Deze verscheidenheid aan woongebieden draagt bij aan de dynamiek van de gemeente en biedt diverse leefomgevingen voor haar inwoners.

Toerisme en Recreatie: Ontdek Barneveld

Naast zijn agrarische en historische betekenis heeft Barneveld ook veel te bieden op het gebied van toerisme en recreatie. De omgeving van Barneveld is rijk aan prachtige natuur, zoals het Schaffelaarse Bos en het bijzonder mooie natuurgebied het Paradijs. Deze gebieden bieden volop mogelijkheden voor wandelen, fietsen en genieten van de buitenlucht.

Evenementen en Markten

Barneveld staat bekend om zijn levendige evenementenkalender. Een jaarlijks hoogtepunt is de Oud Veluwse Markt (OVM), die op vier donderdagen in juli en augustus wordt gehouden. Deze markt trekt veel bezoekers met zijn traditionele sfeer en diverse aanbod. In augustus is het tijd voor de spectaculaire Ballonfiësta Barneveld, waarbij prachtige heteluchtballonnen, waaronder 'special-shapes', de lucht vullen. Daarnaast zijn er (bijna) wekelijks leuke evenementen, zoals Candlelight Shopping, die bijdragen aan de gezellige sfeer in het dorp.

Musea en Cultuur

Barneveld huisvest drie interessante musea die elk een uniek aspect van de lokale geschiedenis en cultuur belichten:

• Museum Nairac: Dit museum presenteert een vaste expositie van vroegmiddeleeuwse archeologische vondsten, die een diepere blik werpen op de prehistorie van de regio.
• Het Pluimveemuseum: Zoals eerder genoemd, staat dit museum geheel in het teken van de pluimvee-industrie, van de geschiedenis van de Barnevelder kip tot de moderne pluimveehouderij.
• Het Oude Ambacht & Speelgoedmuseum: Dit museum brengt oude ambachten en nostalgisch speelgoed tot leven, wat een charmante ervaring biedt voor jong en oud.

Daarnaast is er het Schaffelaartheater, dat op 13 juni 2009 officieel werd geopend door staatssecretaris Van Bijsterveldt. Dit theater is niet alleen de thuisbasis van de muziekschool van Barneveld en het muziekgezelschap De Harmonie, maar biedt ook onderdak aan een breed scala aan theaterproducties, concerten en voorstellingen, wat bijdraagt aan het culturele leven in de gemeente.

Verkeer en Vervoer: Barneveld Bereikbaar

Barneveld is uitstekend bereikbaar, zowel met de auto als met het openbaar vervoer. Ten noorden van Barneveld bevindt zich de A1 en ten westen de A30, wat zorgt voor snelle verbindingen met de rest van Nederland.

Wat betreft openbaar vervoer heeft Barneveld drie stations aan de spoorlijn Amersfoort Centraal - Ede-Wageningen: Barneveld Centrum, Barneveld Zuid en Barneveld Noord. Deze spoorlijn heeft de toepasselijke bijnaam 'het Kippenlijntje', een knipoog naar de pluimvee-industrie. Er rijdt viermaal per uur een sprinter, wat zorgt voor frequente verbindingen. Bij station Barneveld Noord is een transferium gerealiseerd, een parkeervoorziening die automobilisten stimuleert hun reis richting de Randstad met de trein voort te zetten. Men dient dan in Amersfoort over te stappen. Bij station Barneveld Centrum bevindt zich bovendien een klein busstation, wat de verbinding met de omliggende dorpen en steden verder verbetert.

Veelgestelde Vragen over Barneveld

Hieronder beantwoorden we enkele veelgestelde vragen over Barneveld, om een completer beeld te schetsen van deze veelzijdige plaats.

Waar staat Barneveld om bekend?
Barneveld staat in heel Nederland voornamelijk bekend als het centrum van de Nederlandse pluimveesector, wat het de bijnaam 'Kippendorp' heeft opgeleverd. Daarnaast is het beroemd om de legende van Jan van Schaffelaar, zijn historische marktfunctie, en de jaarlijkse Oud Veluwse Markt en Ballonfiësta.

Wat betekent de naam Barneveld?
De naam Barneveld is waarschijnlijk afgeleid van het Oudnederlandse woord 'barnen', wat 'branden' betekent. Dit verwijst naar de methode van ontginning waarbij bosgrond werd afgebrand om bouw- of landbouwland te creëren. Het zou dus een 'door brand ontstaan veld' kunnen betekenen.

Is Barneveld een leuke plaats om te bezoeken?
Absoluut! Barneveld biedt een rijke mix van natuur, geschiedenis en evenementen. Van het prachtige Schaffelaarse Bos en natuurgebied het Paradijs tot de interessante musea (Pluimveemuseum, Museum Nairac) en het Schaffelaartheater. De jaarlijkse Oud Veluwse Markt, Ballonfiësta en andere lokale evenementen maken Barneveld een dynamische en aantrekkelijke bestemming voor een dagje uit of langer verblijf.

Welke gemeente is Barneveld?
Barneveld is een zelfstandige gemeente in de provincie Gelderland. Met ruim 60.000 inwoners is het de vijfde grootste gemeente van Gelderland, bekend om zijn actieve en ondernemende karakter.

Welke kippenras komt uit Barneveld?
Het kippenras de Barnevelder, bekend om zijn donkerbruine eieren en dubbele functie (vlees en leg), komt oorspronkelijk uit het dorp Barneveld. Dit ras is ontstaan door het kruisen van verschillende kippenrassen in de lokale omgeving.

Barneveld is dus veel meer dan alleen het 'Kippendorp'. Het is een plaats met diepe historische wortels, een levendige gemeenschap, een sterke economische basis en een groeiend toeristisch aanbod. Een bezoek aan Barneveld biedt een unieke inkijk in de Nederlandse cultuur, geschiedenis en agrarische sector.

Als je andere artikelen wilt lezen die lijken op Barneveld: Hart van de Pluimveewereld en Meer, kun je de categorie Verf bezoeken.