Hoofddorp: Van Kruisdorp tot Bruisende Stad

Velen vragen zich af hoe de bruisende plaats Hoofddorp aan zijn naam kwam, en wat zijn oorsprong is. De geschiedenis van Hoofddorp is nauw verbonden met de drooglegging van de Haarlemmermeer, een indrukwekkend staaltje Nederlandse waterbouw dat de basis legde voor de ontwikkeling van deze unieke regio. Voordat Hoofddorp de naam kreeg die we vandaag kennen, droeg het een heel andere naam: Kruisdorp. Deze transformatie van een bescheiden polderdorp tot een belangrijke stedelijke kern is een verhaal van gestage groei, economische voorspoed en strategische ontwikkeling, die diep geworteld is in de rijke grond van de Haarlemeermeeer.

De Haarlemmermeer, ooit een gevaarlijk binnenmeer, werd tussen 1849 en 1852 drooggelegd. Eenmaal ontgonnen, ontstond de behoefte aan centrale vestigingsplaatsen voor de nieuwe bewoners en boeren. In 1853 werd het besluit genomen om twee dorpen te stichten, strategisch gelegen in het midden van de pas drooggelegde polder. Deze kersverse nederzettingen kregen de namen Kruisdorp en Venneperdorp. Op 11 juli 1855 werd de Haarlemmermeer officieel een zelfstandige gemeente, met mr. M.S.P. Pabst als de eerste burgemeester.

De Naamswijziging: Van Kruisdorp naar Hoofddorp

De naamswijziging van Kruisdorp naar Hoofddorp vond plaats in een belangrijke gemeenteraadsvergadering op 12 november 1868. De reden hiervoor was pragmatisch: er bestond reeds een Kruisdorp in Zeeland, wat tot verwarring kon leiden. In hetzelfde jaar onderging ook Venneperdorp een naamsverandering en werd het omgedoopt tot Nieuw-Vennep. De ontwikkeling van Hoofddorp verliep aanmerkelijk voorspoediger dan die van zijn zusterdorp Nieuw-Vennep. Al snel ontpopte Hoofddorp zich tot het belangrijkste dorp binnen de gemeente, mede dankzij de economische en bestuurlijke functies die hier gevestigd werden. Een belangrijke factor hierin was de aanwezigheid van het Polderhuis in Hoofddorp, waar vanaf 1912 het college van hoofdingelanden bijeenkwam voor hun vergaderingen. De gunstige ligging, precies in het midden van de Haarlemmermeer, droeg eveneens bij aan deze snelle opkomst.

Stedelijke Ontwikkeling en Groei

Een cruciaal uitbreidingsplan voor Hoofddorp dateert uit 1941 en werd ontworpen door stedenbouwkundige Wieger Bruin, naar wie later een straat in Hoofddorp werd vernoemd. Echter, de ware explosieve groei van het dorp begon pas vanaf de jaren zestig van de 20e eeuw. Deze groei was direct te danken aan de sterk toenemende werkgelegenheid, met name door de gestage uitbreiding van de luchthaven Schiphol. Waar Hoofddorp tot 1960 slechts zo'n 1.500 woningen telde, was dit aantal in 1974 al gestegen tot ruim 4.000. Een belangrijke mijlpaal in deze uitbreiding was de wijk Graan voor Visch, die rond 1970 werd gerealiseerd en maar liefst 1.200 woningen omvatte. Het inwoneraantal schoot omhoog van 6.500 in 1964 naar 14.500 in 1975, een verdubbeling in iets meer dan tien jaar tijd.

Geografische Structuur en Vroege Bebouwing

De oorspronkelijke geografie van Hoofddorp was relatief eenvoudig en functioneel. De plaats werd gedomineerd door twee hoofdwegen. De eerste was de "Hoofdweg", die aan weerszijden van de Hoofdvaart liep. Deze vaart doorsnijdt de Haarlemmermeer van noord (richting Amsterdam) naar zuid (richting Leiden) en was essentieel voor transport en waterbeheer. De andere belangrijke verkeersader was de Kruisweg, die de Hoofdvaart – en daarmee de Hoofdweg – kruiste, van oost (richting Aalsmeer) naar west (richting Heemstede). Langs deze cruciale wegen werden de eerste kleine kernen van bebouwing opgericht. Pal in het centrum stond de allereerste korenmolen van Hoofddorp: De Eersteling. Deze molen, daterend uit 1856, is een icoon van de vroege geschiedenis van de polder. De romp van de molen werd in 1977 in zijn geheel verplaatst op een grote trailer naar wat destijds de rand van het centrum was: de Geniedijk, nabij de huidige woonwijk Pax. Deze verplaatsing was een ware prestatie en trok destijds veel bekijks.

Economie en Werkgelegenheid: De Rol van Schiphol

In 1950 telde Hoofddorp ongeveer vijfduizend inwoners. De werkgelegenheid was in die tijd voornamelijk geconcentreerd in de landbouw, aangevuld met wat veeteelt en tuinbouw. Echter, de komst en groei van het vliegveld Schiphol, dat in 1917 begon als een militair vliegveld, bleek een gamechanger. Vanaf 1917 zorgde Schiphol voor een gestage toename van de werkgelegenheid in de regio. Hoewel Schiphol tijdens de Tweede Wereldoorlog werd verwoest, was de herbouw in 1958 voltooid. Na de wederopbouw werd de luchthaven omgevormd van een gemeentelijke dienst naar de N.V. Luchthaven Schiphol, waarin het Rijk en de gemeenten Amsterdam en Rotterdam aandelen hadden. De luchthaven groeide gestaag in belang en werd een steeds grotere motor voor werkgelegenheid. Naast Schiphol droeg ook de groei van een aantal in Hoofddorp gevestigde bedrijven bij aan de werkgelegenheid, zoals de machinefabriek Spaans B.V., bekend van onder meer de productie van vijzels, en het Amerikaanse bedrijf Woodward Governor Nederland, een producent van regelapparatuur voor vliegtuigen.

Woonwijken en Demografische Ontwikkeling

Vanaf de jaren zestig nam het aantal inwoners van Hoofddorp spectaculair toe, wat leidde tot de bouw van de eerste nieuwbouwwijken. Plan Eyke werd in 1964 gerealiseerd (nu onderdeel van het Arnolduspark), gevolgd door Kalorama in 1967 en Graan voor Visch rond 1970. Al deze wijken werden vernoemd naar voormalige boerderijen of de boeren die ooit eigenaar waren van de grond. In de jaren zeventig werd de Haarlemmermeer, en met name Hoofddorp, aangewezen als groeikern. Dit resulteerde in de aanleg van grote woonwijken ten westen en zuiden van Hoofddorp, zoals Pax, Bornholm, Overbos en Toolenburg. In de eerste jaren van de 21e eeuw is ook Floriande verrezen, compleet met onder meer het Spaarne Ziekenhuis.

Hoofddorp is, in weerwil van zijn naam, uitgegroeid tot een aanzienlijke plaats. Deze transformatie voltrok zich in een relatief korte periode: in 1970 woonden er nog zo'n 9.000 mensen in het dorp, terwijl dit aantal in 2009 al meer dan 73.000 bedroeg. Hoewel de verwachting van ruim 90.000 inwoners in 2020 door geplande nieuwbouwwijken niet volledig uitkwam (in 2021 waren het bijna 78.000), zal Hoofddorp door de uitbreidingen van de wijken Tudorpark, Tudor Gardens (vanaf 2016), Lincolnpark en Hyde Park (vanaf 2024) naar verwachting blijven groeien.

Hoofddorp omvat diverse woonwijken, die grofweg kunnen worden ingedeeld op basis van hun ligging ten opzichte van de waterwegen:

• Ten oosten van de Kagertocht: Hoofddorp-Oost, inclusief Kalorama en het bedrijventerrein Beukenhorst.
• Tussen de Kagertocht en de Hoofdvaart: Arnolduspark, Hoofddorp-Centrum (met Fruittuinen en Piratenwijk), Graan voor Visch, en de bedrijventerreinen Graan voor Visch-Zuid en De President.
• Tussen de Hoofdvaart en de Nieuwerkerkertocht: Noord, Oud-West, Pax, Toolenburg-Oost en Toolenburg-Zuid.
• Tussen de Nieuwerkerkertocht en de IJweg: Vrijschot-Noord, Bleesland, Vrijschot-Zuid, Bornholm en Toolenburg-West.
• Ten westen van de IJweg: Overbos, Floriande (met Noord, Zuid, IJwijk, de Pleinen, Sportdorp, de Hoven en Archipel) en Boseilanden.

In 2005 diende ondernemer en oud-dijkgraaf Melis (Mees) Spaans een opmerkelijk verzoek in bij het college van B&W van de gemeente Haarlemmermeer: de naam Hoofddorp wijzigen in "Meerstad". Zijn argument was dat vele inwoners de naam "Hoofddorp" niet langer passend vonden voor een "dorp" dat inmiddels was uitgegroeid tot een stad. Het verzoek werd echter niet gehonoreerd.

Winkelen en Uitgaan in Hoofddorp

Het centrum van Hoofddorp, gelegen rond het Marktplein/Beursplein, is uitgegroeid tot een waar winkelparadijs voor de Haarlemmermeer en omliggende gebieden. Met ruim 300 winkels biedt het stadshart een breed scala aan mogelijkheden, van grote fashionwinkels en bekende retailconcepten tot lokale boetiekjes en speciaalzaken. Het overdekte winkelcentrum Vier Meren is een belangrijke trekpleister, waar je ook met minder goed weer comfortabel kunt winkelen. Naast kledingwinkels vind je er supermarkten, juweliers, kappers en diverse horecagelegenheden. De bereikbaarheid is uitstekend, met ruime parkeermogelijkheden in parkeergarages, op straat of in blauwe zones, en het (bus)station op loopafstand.

Elke vrijdag transformeert het Burgemeester van Stamplein tot een levendige weekmarkt. Met ruim 100 verschillende kramen en foodtrucks biedt de markt een zeer gevarieerd aanbod aan verse producten. Van 9.00 tot 16.30 uur is de markt een gezellige ontmoetingsplek waar inwoners graag hun boodschappen doen en een praatje maken.

Cultuur en Amusement

Hoofddorp biedt meer dan alleen winkelen. Het Oude Raadhuis huisvest een modern theater, een galerie en een café-restaurant, met een beeldentuin en terras erachter. Het gebouw is in 2005 gerenoveerd en draagt bij aan de culturele levendigheid. In 2011 opende het Cultuurgebouw aan het Raadhuisplein officieel zijn deuren. Dit architectonisch interessante gebouw, ontworpen door Architectenbureau Kraaijvanger Urbis, omvat Schouwburg De Meerse, cultureel centrum Pier-K, een bibliotheek en poppodium Duycker. Schouwburg De Meerse, die begin jaren tachtig zijn deuren opende, biedt een gevarieerd programma van toneel, klassieke muziek, jazz, cabaret en dans. Met de komst van het nieuwe cultuurgebouw is een extra kleine zaal met 280 stoelen toegevoegd aan de bestaande zaal met meer dan 500 stoelen.

Voor jongeren zijn er jongerencentra zoals Flex C in Toolenburg en Studio 5 in Floriande, die diverse activiteiten organiseren. Sinds 2006 zendt MeerRadio, een radiostation voor heel Haarlemmermeer, uit vanuit Hoofddorp, gerund door vrijwilligers. Een unieke bezienswaardigheid zijn de drie Calatravabruggen (Luit, Citer en Harp) tussen Hoofddorp en Nieuw-Vennep, ontworpen door architect Santiago Calatrava.

Hoewel het uitgaansleven voor jongeren in Hoofddorp in 2007 een dieptepunt bereikte met de sluiting van discotheek The Challenge, is er nog steeds genoeg te beleven. Partycentrum Claus, aan de noordrand van Hoofddorp, biedt een bowlingbaan, amusementscenter, restaurants en feestzalen. Poppodium Duycker, geopend in 2011, is met zijn grote zaal (700 bezoekers) en kleine zaal (200 bezoekers) een belangrijke plek voor (dance)feesten en live concerten. Aan het Raadhuisplein bevindt zich ook een moderne Kinepolis bioscoop met 8 zalen.

Hoofddorp kent ook diverse (kleine) kroegen, waaronder Josephines, Proeflokaal De Polderboom, Plein 14 en De Eersteling. Daarnaast zijn er enkele casino's en het bekende Brugrestaurant A4, dat een breed scala aan horeca (Burger King, La Place, KFC, Febo) en andere voorzieningen (Suitsupply, tankstations, Van Der Valk-hotel) biedt.

Natuur en Recreatie in en rond Hoofddorp

De gemeente Haarlemmermeer kenmerkt zich door een open landschap met verspreide dorpen, voornamelijk agrarisch van aard. Door de jaren heen zijn in en rond de dorpen echter diverse parken en recreatiegebieden aangelegd. Het Wandelbos aan de Boslaan, gelegen tussen het station en het centrum, is het oudste park van Hoofddorp. Sinds 2023 wordt dit wandelbos, samen met het omliggende groen, heraangelegd als Stadspark Hoofddorp, met als doel het centrum te verbinden met het stationsgebied.

Aan de Wieger Bruinlaan ligt De Heimanshof, een wilde plantentuin die in 1975 in gebruik werd genomen. Deze tuin van 1 hectare toont wilde planten, insecten en vogels in hun natuurlijke omgeving en is vernoemd naar de natuurliefhebber Eli Heimans. Het Haarlemmermeerse Bos, aangelegd in 1979, was in 2002 het toneel van de Floriade, die samenviel met het 150-jarig bestaan van de Haarlemmermeerpolder. Dit vernieuwde bosgebied en een nieuw aangelegd park met de Expo Haarlemmermeer en de uitzichtheuvel Big Spotters Hill, zijn sindsdien belangrijke recreatiegebieden. Jaarlijks vinden hier evenementen plaats zoals het Concours Hippique en het muziekfestival Mysteryland.

De Toolenburgerplas, ten zuiden van Hoofddorp, is een populair recreatiegebied met een groot meer, stranden, wandelpaden en bos, grenzend aan de wijken Toolenburg en Floriande. Plannen voor een metropolitaan stadspark, Park 21, aan de zuidrand van Hoofddorp zijn helaas mislukt, hoewel een eerste fase met een klimpark en sportcomplex is gerealiseerd.

Sportfaciliteiten en Evenementen

Hoofddorp is een actieve plaats met een breed scala aan sportmogelijkheden en -faciliteiten.

Voetbal

De plaats telt verschillende voetbalclubs, waaronder de bekendste SV Hoofddorp en SV Overbos. SV Hoofddorp, de oudste club, ontstond uit een fusie van ETO en de Hoofddorpse Boys. Het eerste voetbalstadion bevond zich tot de jaren zeventig in het Hoofddorpse wandelbos, waar nu het gemeentehuis en Schouwburg De Meerse staan. Sinds 2007 is er ook VV UNO (Uit Nood Ontstaan), opgericht vanwege de grote wachtlijsten bij de bestaande clubs.

Overige Sporten

• Skiën: Het Skicentrum aan het Arnolduspark biedt een borstelbaan en een indoor rollerbaan voor ski- en snowboardlessen van september tot maart.
• Volleybal: Volleybalclub VCH is gevestigd in het oosten van Hoofddorp, met de Fanny Blankers Koenhal als thuishal.
• Multifunctioneel Sportcomplex Koning Willem-Alexander (SKWA): Geopend in maart 2014 aan de Bennebroekerweg, dit grote complex omvat een sporthal met 1500 plaatsen, een recreatie- en wedstrijdzwembad met 400 tribuneplaatsen, een combi- en doelgroepenbad en een turncentrum. Het wordt gebruikt door scholen en sportverenigingen.
• Hockey: MHC De Reigers is de hockeyclub, gelegen in het oosten van Hoofddorp.
• Basketbal: Hoofddorp heeft twee basketbalverenigingen: BV Hoofddorp (speelt in SKWA) en The Challengers (speelt in de Fanny Blankers-Koenhal).
• Honkbal: Honkbalvereniging Hoofddorp Pioniers speelt op het hoogste niveau van het Nederlandse honkbal. Sinds 2015 beschikt de club over een nieuw stadion aan de zuidkant van Hoofddorp, dat voldoet aan Amerikaanse MLB-eisen en uitgebreid kan worden tot 30.000 plaatsen voor grote toernooien. Het Nederlandse honkbalteam traint hier ook.
• Zwemmen: Naast het zwembad in het SKWA, dat wordt gebruikt voor zwemlessen en door zwem- en poloclub ZPCH, zijn er historische zwembaden geweest zoals het Nanningabad (1932) en het Aldert van der Zwaardbad (1971). Zwemvereniging De Watervrienden geeft hier ook zwemles.
• Rugby: Rugbyclub 'The Hawks' is onderdeel van sportvereniging VV UNO.
• Atletiek: Bij Atletiek Vereniging Haarlemmermeer in het Arnolduspark worden trainingen en wedstrijden georganiseerd voor alle leeftijden.

Jaarlijkse Evenementen

Hoofddorp is het toneel van diverse jaarlijks terugkerende evenementen die de stad tot leven brengen:

• Concours Hippique - Paardenevenement in het Haarlemmermeerse Bos.
• Mysteryland - Een wereldberoemd dancefestival, sinds 2003 op het voormalige Floriadeterrein.
• MeerLive - Een populair muziekevenement in het centrum.
• MeerJazz - Een jazzfestival dat de binnenstad vult met klanken.
• MeerBeatz - Een dancefestival op Sportpark Toolenburg.
• Haarlemmermeer Culinair - Een evenement waarbij restaurants uit Hoofddorp en omgeving zich presenteren op het Van Stamplein.
• Oogstweek - Een meerdaags evenement, georganiseerd door diverse boerderijen in en om Hoofddorp.
• Heerlijk Hoofddorp - Een culinaire tour langs 10 verschillende restaurants met hapjes en drankjes.
• HaarlemmermeerRun - Een hardloopevenement met diverse afstanden.

Veelgestelde Vragen over Hoofddorp

Wat is er te doen in Hoofddorp vandaag?

Hoofddorp biedt een breed scala aan activiteiten voor jong en oud. Voor de avontuurlijke geest is er het Electric Motorcross Park, waar je op een uitdagende crossbaan met elektrische motoren kunt rijden, met een aparte baan voor kinderen. Daarnaast kun je altijd terecht in het levendige centrum voor een uitgebreide winkelsessie. Op vrijdag is er de grote weekmarkt op het Burgemeester van Stamplein, ideaal voor verse producten en een gezellige sfeer. Voor ontspanning kun je een film pakken bij Kinepolis, een theatervoorstelling bijwonen in Schouwburg De Meerse, of genieten van livemuziek bij poppodium Duycker. Diverse restaurants en cafés bieden volop mogelijkheden voor een hapje en een drankje.

Is Hoofddorp een leuke winkelstad?

Absoluut! Hoofddorp staat bekend als het shopparadijs van Haarlemmermeer. Het centrum en winkelcentrum Vier Meren bieden een uitgebreid aanbod aan winkels, van grote fashionketens en bekende retailconcepten tot lokale speciaalzaken, juweliers, kappers en supermarkten. Winkelcentrum Vier Meren is bovendien volledig overdekt, wat het een ideale bestemming maakt bij elk weertype. De diversiteit aan winkels, gecombineerd met de vele horecagelegenheden, maakt Hoofddorp tot een aantrekkelijke bestemming voor een compleet dagje uit. Parkeermogelijkheden zijn er in overvloed en het centrum is ook uitstekend bereiken met het openbaar vervoer.

Hoofddorp, van zijn bescheiden begin als Kruisdorp tot de dynamische stad die het vandaag is, blijft een plek van ontwikkeling en groei. De rijke geschiedenis van de polder is voelbaar, terwijl de moderne voorzieningen en de nabijheid van Schiphol zorgen voor een toekomstgericht en levendig karakter. Het is een stad die zijn roots koestert, maar tegelijkertijd volop in beweging is.

Als je andere artikelen wilt lezen die lijken op Hoofddorp: Van Kruisdorp tot Bruisende Stad, kun je de categorie Verf bezoeken.