Pastelkrijt: Droog vs. Olie - Jouw Complete Gids

De kunstwereld is rijk aan expressieve mediums, en pastelkrijt is daar onbetwist een van. Met zijn vermogen om levendige kleuren, diepe texturen en fluweelzachte overgangen te creëren, heeft pastel een vaste plek veroverd in de harten van kunstenaars wereldwijd. Maar wat is pastel precies, en hoe kies je de juiste soort voor jouw project? In dit uitgebreide artikel nemen we je mee op een ontdekkingsreis door de fascinerende eigenschappen van pastelkrijt, met een speciale focus op de verschillen tussen 'droge' pastels en oliepastels. Bereid je voor om geïnspireerd te raken en de grenzen van je creativiteit te verleggen.

Wat is Pastel en Waar Gebruik Je het Voor?

Pastelkrijt, in essentie, bestaat uit pure pigmenten die samengebonden zijn met een minimale hoeveelheid bindmiddel. Dit resulteert in een medium dat zich onderscheidt door zijn intense kleurafgifte en de directe manier waarop het pigment op het oppervlak wordt overgebracht. Pastel is geliefd om zijn veelzijdigheid, waardoor het zowel gedetailleerd werk als brede, expressieve gebaren mogelijk maakt. Kunstenaars gebruiken pastel voor een breed scala aan onderwerpen, van realistische portretten en adembenemende landschappen tot abstracte composities en levendige stillevens. De unieke eigenschap van pastel om kleuren te mengen door lagen over elkaar heen te leggen, creëert een optische menging die resulteert in een ongekende diepte en lichtheid.

De Ideale Ondergrond voor Zacht Pastelkrijt

De keuze van de ondergrond is cruciaal voor het succes van een pasteltekening, vooral voor zacht pastelkrijt. Omdat zacht pastel een poederachtige textuur heeft, is een ondergrond met voldoende 'tand' of ruwheid essentieel om de pigmentdeeltjes vast te houden. Een glad oppervlak zou het pigment simpelweg laten afglijden, wat resulteert in een vlakke, oninteressante tekening.

Er zijn diverse soorten speciaal pastelpapier verkrijgbaar die elk unieke eigenschappen bieden:

• Ingres papier: Dit is een traditionele keuze, bekend om zijn subtiele, geribbelde textuur. Het biedt voldoende grip voor het pastel en is ideaal voor werken die een delicate aanraking en fijne detaillering vereisen. Het laat de kunstenaar toe om meerdere lagen aan te brengen zonder dat het papier verzadigd raakt.
• Velours papier: Dit papier heeft een fluweelzachte, bijna stoffenachtige oppervlakte. Het is uitzonderlijk goed in het vasthouden van grote hoeveelheden pigment en creëert daardoor zeer zachte, dromerige effecten met een diepe kleurverzadiging. Het is echter minder geschikt voor zeer fijne lijnen of gedetailleerd werk.
• Sansfix papier: Ook wel bekend als schuurpapier-achtig pastelpapier, heeft Sansfix een korrelig, licht schurend oppervlak. Deze sterke textuur zorgt ervoor dat het pastel extreem goed hecht, waardoor veel lagen kunnen worden opgebouwd voor intense kleuren en een robuuste afwerking. Het is uitermate geschikt voor krachtige, expressieve werken.
• Pastel Card: Vergelijkbaar met Sansfix, biedt Pastel Card een stevige ondergrond met een fijne schuurpapieren textuur. Het is robuust en stabiel, waardoor het ideaal is voor werken die veel lagen en druk vereisen.

Een extra voordeel van werken met pastelkrijt is de mogelijkheid om gekleurd papier te gebruiken. De kleur van de ondergrond kan strategisch worden opgenomen in het ontwerp en fungeren als een middentoon, een schaduw of zelfs een lichtaccent. Dit bespaart de kunstenaar tijd en pigment, en draagt bij aan de algehele harmonie en sfeer van het kunstwerk.

Kunstwerken met Zacht Pastelkrijt Behandelen en Inlijsten

Vanwege de poederachtige aard van zacht pastelkrijt zijn afgewerkte kunstwerken bijzonder kwetsbaar. Het pigment blijft losjes op het oppervlak liggen en kan gemakkelijk worden uitgeveegd of beschadigd. Daarom is zorgvuldige fixatie en bescherming van essentieel belang voor de levensduur van je pasteltekening.

De eerste stap is het fixeren van het kunstwerk. Dit gebeurt met een speciale fixatiefspray, die een dunne, transparante laag over het pigment legt om de deeltjes aan het papier te binden. Het is belangrijk om de fixatief in meerdere lichte lagen aan te brengen, vanaf een afstand, om te voorkomen dat de kleuren donkerder worden of hun levendigheid verliezen. Test de fixatief altijd eerst op een proefstukje. Hoewel fixatie helpt, maakt het de tekening niet volledig veegvast.

Voor extra bescherming, vooral bij het bewaren of transporteren van oningelijste werken, kun je een beschermende laag van vloeipapier of transparant papier over het kunstwerk leggen. Dit voorkomt direct contact met het oppervlak en beschermt tegen smetten.

De meest effectieve en aanbevolen methode voor langdurige conservering is het inlijsten van de pasteltekening onder glas. Een cruciale stap hierbij is het gebruik van een passe-partout. Een passe-partout is een kartonnen omlijsting die een ruimte creëert tussen het oppervlak van de tekening en het glas. Dit is van vitaal belang om twee redenen:

1. Het voorkomt dat het pastelpigment aan het glas kleeft, wat zou leiden tot smetten en schade.
2. Het creëert een luchtkamer die condensvorming voorkomt, wat anders vochtvlekken of schimmel kan veroorzaken.

Als je een pasteltekening wilt inlijsten zonder passe-partout, zorg er dan voor dat er op een andere manier voldoende ruimte tussen het glas en het kunstwerk zit. Dit kan bijvoorbeeld met behulp van afstandhouders die in de lijst worden geplaatst. Zelfs goed gefixeerde pasteltekeningen blijven gevoelig voor aanraking en moeten met de grootste voorzichtigheid worden behandeld.

Pastelkrijt vs. Oliepastelkrijt: Een Diepgaande Vergelijking

Hoewel ze beide de naam 'pastel' dragen, zijn droge pastels en oliepastels fundamenteel verschillend in hun samenstelling, eigenschappen en de artistieke resultaten die ze opleveren. Het begrijpen van deze verschillen is essentieel voor elke kunstenaar die een weloverwogen keuze wil maken.

1. Samenstelling en Textuur

Droge pastels: Zoals eerder vermeld, bestaan droge pastels uit pure pigmenten met een minimale hoeveelheid gom of hars als bindmiddel. Dit resulteert in een fijne, poederachtige textuur die zijdezacht aanvoelt en gemakkelijk over het papier glijdt. Ze creëren een fluweelachtige, matte afwerking die de lichtvangende eigenschappen van het pigment benadrukt. De kleuren zijn intens en helder, maar blijven 'ademend' en licht.

Oliepastels: Oliepastels daarentegen, zijn gemaakt van pigmenten vermengd met een niet-drogende olie (zoals minerale olie of lijnzaadolie) en een wasachtig bindmiddel. Dit geeft ze een rijkere, gladdere en meer crèmeachtige textuur, vergelijkbaar met een vetkrijtje of een zachte lippenstift. Ze hechten zich gemakkelijk aan diverse ondergronden en creëren een intense, vaak lichtglanzende afwerking. De kleuren zijn diep en verzadigd en kunnen dekkend of transparant worden aangebracht.

2. Bindmiddel en Stabiliteit

Droge pastels: Vanwege het minimale bindmiddel zijn droge pastels inherent fragiel. Ze zijn gevoelig voor breken en kruimelen, zowel in stickvorm als eenmaal aangebracht op het papier. Dit maakt ze kwetsbaar voor smetten en vereist dat ze met de grootste zorg worden behandeld en beschermd. Het werk blijft 'open' en gevoelig voor externe invloeden, vandaar de absolute noodzaak van fixatie en inlijsten achter glas.

Oliepastels: De aanwezigheid van olie en een wasachtig bindmiddel maakt oliepastels aanzienlijk duurzamer en stabieler. Ze zijn minder vatbaar voor kruimelen en kunnen direct op het oppervlak worden aangebracht zonder dat ze direct uitvegen. Ze drogen echter niet volledig op in de zin van olieverf; ze blijven enigszins flexibel en gevoelig voor druk, hoewel ze veel minder kwetsbaar zijn dan droge pastels. Het gebruik van een fixatief of vernis wordt wel aanbevolen om de kleuren te behouden en te beschermen tegen stof en vuil.

3. Mengen en Gelaagdheid

Droge pastels: Droge pastels zijn uitzonderlijk geschikt voor het mengen en blenden van kleuren. Dit kan door kleuren over elkaar heen te 'leggen' of door de pigmenten met vingers, tortillons (papieren blenders) of doekjes te wrijven. Dit maakt het mogelijk om complexe lagen, subtiele kleurovergangen en zachte, mistige effecten te creëren. De transparante aard van de lagen zorgt voor een lumineus effect, waarbij de onderliggende kleuren door de bovenste lagen heen schijnen.

Oliepastels: Oliepastels kunnen ook goed worden gemengd, maar door hun rijkere, wasachtige textuur mengen ze minder soepel dan droge pastels. Ze kunnen worden gemengd door ze over elkaar heen te wrijven, of door gebruik te maken van oplosmiddelen zoals terpentine of minerale spirits, wat een schilderkunstig effect kan geven. Het mengen van oliepastels resulteert vaak in levendige, verzadigde kleurverlopen en kan dikke, impasto-achtige lagen creëren die textuur toevoegen aan het kunstwerk. Ze zijn minder geschikt voor zeer fijne, delicate overgangen dan droge pastels.

4. Fixeren en Conservering

Droge pastels: Zoals eerder besproken, is fixatie van droge pastelwerken essentieel. Een speciale spray fixatief is nodig om de losse pigmenten aan het oppervlak te binden en zo te voorkomen dat ze loskomen en het werk beschadigen. Ondanks fixatie blijven ze kwetsbaar en vereisen ze inlijsting achter glas voor optimale bescherming tegen wrijven, vocht en stof.

Oliepastels: Oliepastels hebben van nature een hogere weerstand tegen vervaging en smetten dan droge pastels. Hoewel ze niet volledig 'drogen' zoals olieverf, kan een vernis voor olieverf worden gebruikt om de kleuren te beschermen en een uniforme afwerking te geven. Ze zijn robuuster dan droge pastels, maar ook hier is bescherming achter glas nog steeds aan te raden, vooral voor werken die langdurig moeten worden bewaard of tentoongesteld, om ze te beschermen tegen stof, vuil en fysieke schade.

Vergelijkende Tabel: Droog Pastel vs. Oliepastel

Populaire Merken en Soorten Pastel

De wereld van pastel biedt een breed scala aan merken en soorten, elk met hun eigen specifieke eigenschappen. Het is de moeite waard om verschillende merken uit te proberen om te ontdekken welke het beste bij jouw stijl en voorkeur passen.

Droge pastels: Er zijn diverse soorten droge pastels, variërend in hardheid. Naast de 'zachte pastels' die in dit artikel uitgebreid zijn besproken, bestaan er ook 'harde pastels'. Harde pastels bevatten meer bindmiddel en zijn steviger, waardoor ze ideaal zijn voor het schetsen, tekenen van fijne lijnen en het toevoegen van details die met zachte pastels lastiger zijn. Zachte pastels zijn daarentegen onovertroffen voor het leggen van brede kleurvlakken en het creëren van soepele overgangen.

Oliepastels: Enkele bekende en gewaardeerde merken oliepastels zijn:

• Sennelier oliepastels: Deze staan bekend om hun uitzonderlijk romige textuur en hoge pigmentatie, wat resulteert in intense, levendige kleuren. Ze zijn verkrijgbaar als losse sticks en in diverse sets, en zijn een favoriet onder professionals.
• Van Gogh oliepastels: Deze bieden een uitstekende balans tussen kwaliteit en prijs, waardoor ze zeer geschikt zijn voor zowel studenten als hobbyisten. Ze zijn betrouwbaar en prettig in gebruik.

Een interessante ontwikkeling die soms verwarring veroorzaakt, zijn de Sennelier Oil Sticks. Het is belangrijk te benadrukken dat dit geen pastels zijn, maar eerder olieverf in een handige stickvorm. Het cruciale verschil is dat Sennelier Oil Sticks, in tegenstelling tot oliepastels, volledig opdrogen en een duurzame verflaag vormen. Dit maakt ze geschikt voor technieken die vergelijkbaar zijn met traditionele olieverf, maar dan met het gemak van een stick.

Tips voor het Kiezen en Gebruiken van Pastel

Nu je de belangrijkste verschillen tussen droge en oliepastels kent, ben je beter uitgerust om de juiste keuze te maken. Hier zijn enkele praktische tips om je op weg te helpen:

• Probeer beide soorten uit: De beste manier om te ontdekken welke pastelsoort het beste bij jou past, is door ze allebei te proberen. Bestel een paar losse sticks van zowel droog als oliepastel en experimenteer ermee op verschillende ondergronden. Zo voel je zelf de textuur en zie je de verschillende effecten.
• Begin met een basisset: Een startersset met een goed kleurenpalet is ideaal om mee te beginnen. Veelgebruikte kleuren raken sneller op, maar deze kun je later altijd los vervangen. Dit is een kosteneffectieve manier om een brede selectie te hebben.
• Experimenteer met ondergronden: Verschillende papiersoorten reageren anders op pastel. Ontdek hoe zacht pastel zich gedraagt op Ingres, Velours of Pastel Card, en hoe oliepastel zich hecht aan diverse oppervlakken.
• Leer fixeren: Zeker voor droge pastels is het beheersen van de fixatietechniek essentieel. Oefen op proefstukjes om de juiste afstand en hoeveelheid spray te vinden om smetten te voorkomen zonder de kleuren te doffen.
• Gebruik je vingers of tools: Pastel is een direct medium. Gebruik je vingers voor zachte overgangen of kies voor blending tools zoals tortillons, doekjes of zelfs wattenschijfjes voor meer controle.
• Werk van licht naar donker: Vooral bij droge pastels is het vaak handig om te beginnen met lichtere kleuren en geleidelijk donkerdere tinten toe te voegen. Dit voorkomt dat je te snel verzadiging bereikt en geeft je meer controle over de lagen.
• Bescherm je werkplek: Pastel kan stoffig zijn. Zorg voor een goed geventileerde ruimte en bescherm je tafel of vloer met kranten of een zeil.

Veelgestelde Vragen over Pastel

Wat is het beste pastelkrijt voor beginners?

Voor beginners zijn zowel zachte pastels als oliepastels geschikte opties, afhankelijk van de gewenste stijl. Zachte pastels zijn makkelijk te blenden en bieden direct intense kleur, maar zijn kwetsbaarder. Oliepastels zijn minder stoffig en robuuster. Een goede studentenkwaliteit set van beide soorten kan een uitstekende start zijn om te experimenteren en te ontdekken wat het beste bij je past.

Kan ik droog pastel en oliepastel samen gebruiken in één kunstwerk?

Over het algemeen wordt dit afgeraden, omdat de verschillende bindmiddelen (droog en olie/was) niet goed met elkaar mengen of hechten op dezelfde laag. De olie in oliepastels kan droge pastel afstoten of leiden tot ongewenste effecten. Het is echter soms mogelijk om een lichte laag droog pastel over een reeds gefixeerde oliepastel laag aan te brengen voor extra textuur, maar dit vereist experimentatie en voorzichtigheid.

Hoe voorkom ik dat mijn pasteltekening vlekt?

De beste manier om vlekken te voorkomen is door je kunstwerk goed te fixeren met een speciale pastel fixatiefspray. Werk bovendien voorzichtig, vermijd direct contact met het getekende oppervlak en bewaar je voltooide werken onmiddellijk achter glas met een passe-partout. Werk van boven naar beneden als je rechtshandig bent, of van beneden naar boven als je linkshandig bent, om te voorkomen dat je over reeds aangebrachte lagen veegt.

Moet ik mijn pasteltekening altijd fixeren?

Ja, zachte pasteltekeningen moeten vrijwel altijd gefixeerd worden om de pigmentdeeltjes te binden en smetten te voorkomen. Zonder fixatie is het werk extreem kwetsbaar. Hoewel oliepastels minder kwetsbaar zijn, wordt fixatie of een vernis ook hier sterk aanbevolen voor langdurige bescherming en conservering van de kleuren.

Wat is het verschil tussen pastelkrijt en soft pastel?

De term 'pastelkrijt' is een overkoepelende term voor alle soorten pastels. 'Soft pastel' (zacht pastel) is een specifieke soort pastelkrijt, gekenmerkt door een zeer hoog pigmentgehalte en een minimale hoeveelheid bindmiddel. Dit maakt ze extreem zacht en poederig, ideaal voor het blenden en creëren van zachte effecten. Er bestaan ook 'harde pastels', die meer bindmiddel bevatten en steviger zijn, waardoor ze geschikter zijn voor details en fijne lijnen.

Conclusie: Jouw Keuze voor Creatieve Expressie

De keuze tussen droge pastels en oliepastels hangt af van je persoonlijke voorkeuren, de technieken die je wilt toepassen en het gewenste eindresultaat. Droge pastels bieden een poederachtige, matte afwerking en zijn ongeëvenaard voor complexe lagen en zachte overgangen, terwijl oliepastels een rijkere, gladdere textuur hebben en duurzamer zijn, wat resulteert in intense, schilderkunstige effecten. Beide mediums bieden unieke mogelijkheden voor artistieke expressie.

Met de kennis die je nu hebt, ben je goed uitgerust om de juiste pastelsoort te kiezen die jouw creatieve visie het beste tot leven kan brengen. Of je nu kiest voor de delicate nuances van droog pastel of de rijke intensiteit van oliepastel, het belangrijkste is om te experimenteren, te leren en vooral te genieten van het creatieve proces. Duik in de wereld van pastel en ontdek de eindeloze mogelijkheden die dit prachtige medium te bieden heeft!

Als je andere artikelen wilt lezen die lijken op Pastelkrijt: Droog vs. Olie - Jouw Complete Gids, kun je de categorie Verf bezoeken.