Delfts Blauw: De Waarheid Achter het Iconische Aardewerk

Delfts Blauw, met zijn kenmerkende blauw-witte patronen, is onlosmakelijk verbonden met het beeld van Nederland. Het sieraardewerk siert talloze souvenirwinkels in steden als Amsterdam, waar windmolens, traditionele boerenstelletjes, vazen en tegels gretig aftrek vinden. Het prijskaartje dat eraan hangt, weerspiegelt vaak de vermeende authenticiteit en de rijke geschiedenis. Maar wist u dat dit iconische blauw-witte aardewerk, dat zo Hollands aanvoelt, oorspronkelijk helemaal niet Nederlands is? Deze verrassende waarheid is slechts het topje van de ijsberg wanneer we dieper ingaan op de wereld van Delfts Blauw, een wereld vol vakmanschap, geschiedenis, en soms ook misverstanden over wat nu écht is en wat niet.

De Mythe Ontrafeld: Is Delfts Blauw Wel Nederlands?

De associatie van Delfts Blauw met Nederland is zo sterk dat het bijna een synoniem is geworden voor de Nederlandse cultuur. Echter, de wortels van dit geliefde aardewerk liggen elders, ver weg in het keizerlijke China. In de zestiende eeuw bracht de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) niet alleen specerijen en thee naar Nederland, maar ook grote hoeveelheden Chinees porselein. Dit blauw-witte porselein, bekend om zijn fijne kwaliteit en exotische decoraties, was razend populair onder de Europese elite.

Toen een langdurige burgeroorlog in China de aanvoer van dit kostbare porselein bemoeilijkte en uiteindelijk stokte, zagen de Delftse pottenbakkers een gouden kans. Delft was al een centrum van pottenbakkerijen, mede dankzij de geschikte kleigrond. In de zestiende eeuw vestigden Italiaanse pottenbakkers zich in Delft en introduceerden de techniek van majolica, een kleurrijk tinglazuur-aardewerk. Zij verfraaiden hun creaties met imitaties van fresco's en bijbelse taferelen. Toen deze majolica-schilders echter overschakelden op het schilderen van Nederlandse motieven, zoals dieren en bloemen, begon hun handel pas echt te bloeien. De Delftse pottenbakkers pasten hun ambacht aan de vraag aan en begonnen het populaire Chinese porselein te imiteren, zowel qua kleur als qua decoratiestijl. De ironie wil dat nu, eeuwen later, dit Nederlandse blauw-witte aardewerk op zijn beurt gretig wordt nagemaakt in China en vervolgens weer geëxporteerd naar Nederland.

De Delftse vaklieden veroverden de wereld met hun imitaties. Met de tijd evolueerden de motieven van Chinese voorstellingen naar typisch Nederlandse scènes, zoals molens, landschappen en dieren. Vanaf het begin van de achttiende eeuw vervaardigden de Delftse ambachtslieden niet alleen blauw-wit, maar ook polychroom keramiek, wat de veelzijdigheid van hun kunst benadrukte. De geschiedenis van Delfts Blauw is dus een fascinerend verhaal van culturele uitwisseling, aanpassingsvermogen en artistieke innovatie.

De Kenmerken van Echt Delfts Blauw: Het Merkteken als Gids

Met de populariteit van Delfts Blauw kwam ook de vraag naar authenticiteit. Hoe weet je of je een echt stuk Delfts Blauw in handen hebt, en niet een massaproductie uit een fabriek die de naam misbruikt? Het is een veelvoorkomend probleem, want de naam 'Delfts Blauw' of 'Delfts aardewerk' is een algemene term en geen beschermde naam. Dit betekent dat veel blauw-wit keramiek met aanduidingen als 'Delft', 'Delfts', 'Delft Blue' of 'Sfinx' helemaal niet in Delft is gemaakt.

Het eerste en belangrijkste wat je moet doen wanneer je een stuk Delfts Blauw in handen hebt, is het omdraaien en de onderkant grondig inspecteren. Daar bevindt zich het merkteken, de sleutel tot authenticiteit. Vandaag de dag is er in Delft nog slechts één historische pottenbakkerij over die op de traditionele manier werkt: De Porceleyne Fles, ook bekend als Royal Delft. Dit bedrijf, opgericht in 1653, maakt keramiek op de authentieke wijze, waarbij elk voorwerp met de hand wordt beschilderd.

Het merkteken van De Porceleyne Fles, dat sinds 1876 wordt gebruikt voor 100% handbeschilderd Delfts Blauw, is zeer specifiek:

• Een apothekersflesje: Dit is het hoofdkenmerk.
• Daaronder ineengestrengeld de initialen JT: Dit staat voor Joost Thooft, de eigenaar van het bedrijf in 1876.
• Onder het flesje staat het woord 'Delft' met een krullende hoofdletter D: Let op, het is 'Delft', niet 'Delfts' met een 'S'. Dit is een cruciaal detail dat de authenticiteit bevestigt.
• Aan de linkerkant staan de initialen van de schilder: Elk stuk is uniek en draagt de signatuur van de kunstenaar.
• De letters rechts geven de jaarcode aan: Hiermee kan de productiedatum worden vastgesteld.
• Onderaan staat het artikelnummer: Voor interne administratie.

Wanneer je een stuk Delfts Blauw ziet met een merkteken zoals 'Delfts met S' (vaak van Schoonhoven) of andere fabrieksaanduidingen die niet overeenkomen met het bovengenoemde teken van De Porceleyne Fles, dan is het hoogstwaarschijnlijk geen authentiek Delfts Blauw uit Delft. Het kan nog steeds mooi en waardevol zijn, maar het is geen origineel stuk van de enige overgebleven traditionele fabriek.

Hoe Herken Je Echt Delfts Blauw?

Van Klei tot Kunstwerk: Het Ambachtelijke Proces

De schoonheid en de waarde van echt Delfts Blauw liggen niet alleen in zijn geschiedenis, maar vooral in het ambacht dat erachter schuilgaat. Het proces van het creëren van een stuk Delfts Blauw is een minutieus en arbeidsintensief werk, dat de vaardigheid en toewijding van de kunstenaar vereist.

Het begint met 'biscuit gebakken' keramiek. Dit betekent dat het voorwerp al eenmaal is gebakken zonder glazuur, waardoor het poreus is. Dit poreuze oppervlak is essentieel voor de volgende stap. De kunstenaar begint niet zomaar met schilderen; eerst wordt een vage schets van het patroon op het voorwerp aangebracht. Dit gebeurt vaak met behulp van een stencil dat wordt ingewreven met houtskoolpoeder, waardoor een tijdelijke afdruk op het oppervlak achterblijft.

Vervolgens begint het daadwerkelijke schilderen. De kunstenaar werkt met zwarte kobaltoxide, een pigment dat bij hoge temperaturen transformeert tot de iconische blauwe kleur. De precisie die hierbij nodig is, is fenomenaal. Omdat het biscuit gebakken keramiek zo poreus is, trekt de verf onmiddellijk in de poriën van de klei. Dit betekent dat foutjes vrijwel onmogelijk te corrigeren zijn; elke streek moet perfect zijn. Het vereist een vaste hand, jarenlange ervaring en een diepgaand begrip van het materiaal.

Wanneer de decoratie met uiterste zorg is voltooid, wordt het kunstwerk geglazuurd. Dit glazuur, vaak een tinglazuur, geeft het aardewerk zijn kenmerkende glans en beschermt de beschildering. Na het glazuren wordt het voorwerp een tweede keer gebakken, ditmaal op een veel hogere temperatuur. Tijdens dit bakproces vindt een chemisch proces plaats: de zwarte kobaltoxide transformeert op magische wijze in het beroemde Delfts Blauw. Dit is het moment waarop het kunstwerk zijn uiteindelijke, levendige uitstraling krijgt, en de diepe blauwe tinten volledig tot hun recht komen.

Dit complexe en handmatige proces is de reden waarom authentiek Delfts Blauw zo gewaardeerd wordt en een hoger prijskaartje heeft dan massaal geproduceerde imitaties. Elk stuk is een uniek bewijs van vakmanschap en traditie.

Delfts Blauw vs. Porselein: Een Belangrijk Onderscheid

Hoewel Delfts Blauw in de zeventiende en achttiende eeuw vaak werd aangeduid als 'Delfts porselein', is deze benaming technisch gezien incorrect. Porselein is een specifiek type keramiek dat wordt gemaakt van porseleinaarde (kaolien) en op zeer hoge temperaturen wordt gebakken, wat resulteert in een doorschijnend en zeer hard materiaal. In Delft was er echter geen natuurlijke beschikbaarheid van porseleinaarde als grondstof. Daarom konden de pottenbakkers in Delft geen echt porselein produceren.

Wat wij kennen als Delfts Blauw is in feite tinglazuur-aardewerk, ook wel majolica of plateel genoemd. Dit type aardewerk wordt gemaakt van een roodbakkende klei die, na een eerste bakproces, wordt bedekt met een wit dekkend tinglazuur. Dit glazuur diende als ondergrond voor de blauwe beschildering en gaf het aardewerk een porselein-achtige uitstraling. Het was een slimme manier om de look van het kostbare Chinese porselein na te bootsen zonder de benodigde grondstoffen te hebben. Het onderscheid is belangrijk voor verzamelaars en liefhebbers, omdat het de technologische beperkingen en de ingeniositeit van de Delftse pottenbakkers in die tijd benadrukt.

Een Bezoek aan de Bron: Royal Delft | De Porceleyne Fles

Voor de ultieme ervaring en om het ambacht van dichtbij te zien, is een bezoek aan Royal Delft, ook bekend als De Porceleyne Fles, in Delft een absolute aanrader. Het is de enige overgebleven fabriek die de eeuwenoude traditie van Delfts Blauw-productie voortzet. Hier kunt u met eigen ogen zien hoe de magie plaatsvindt.

Een rondleiding door deze historische plateelbakkerij biedt een unieke inkijk in het hele proces – van de ruwe klei tot het prachtig beschilderde voorwerp. U ziet hoe elk stuk met de hand wordt gevormd, gebakken, en vooral, met de hand wordt beschilderd door ervaren kunstenaars. Het is een demonstratie van geduld, precisie en artistiek talent.

Naast de fabriek is er ook een museum waar u de rijke geschiedenis van Delfts Blauw kunt verkennen en een indrukwekkende collectie historische en hedendaagse stukken kunt bewonderen. De showroom van De Porceleyne Fles biedt de complete collectie van authentiek, handbeschilderd Delfts Blauw. Hoewel de prijzen van echt Delfts aardewerk vaak hoog zijn, is er ook voor de kleine beurs een mogelijkheid om een authentiek stuk te bemachtigen: de kortingshoek. Hier vindt u tweedekeus keramiek met geringe onvolkomenheden die soms nauwelijks opvallen, maar waarmee u wel een echt stukje historie in huis haalt.

Locatie en Openingstijden:
Royal Delft | De Porceleyne Fles
Rotterdamseweg 196
Delft

Dagelijks geopend van 09.00-17.00 uur. Van 1 november t/m 21 maart zijn ze alleen op zondag geopend van 12.00-17.00 uur. Gesloten op 25, 26 december en 1 januari.

Veelgestelde Vragen over Delfts Blauw

Wat is het verschil tussen Delft blauw en Delfts blauw?

Dit is een veelvoorkomende vraag en het antwoord ligt in de authenticiteit en de naamgeving. 'Delfts blauw' (met een kleine 'd' en een 's' aan 'Delfts') is de algemene, onbeschermde naam voor blauw-wit gedecoreerd aardewerk in de stijl van Delfts Blauw. Dit kan overal geproduceerd zijn en hoeft niet handbeschilderd te zijn. 'Delft' (zonder 's' en vaak met een hoofdletter 'D' op het merkteken) is de aanduiding die op de onderkant van authentiek handbeschilderd Delfts Blauw van De Porceleyne Fles staat. Het merkteken van De Porceleyne Fles (Royal Delft) gebruikt specifiek 'Delft' (met een krullende hoofdletter D) als onderdeel van zijn authenticiteitszegel, naast de initialen JT, het flesje, schildersinitialen en jaarcode. Dus, 'Delfts blauw' is een algemene term, terwijl 'Delft' op het merkteken duidt op de originele herkomst uit Delft van de enige overgebleven traditionele fabriek.

Waarom is Delfts Blauw zo duur?

De prijs van authentiek Delfts Blauw van De Porceleyne Fles is te verklaren door verschillende factoren. Ten eerste is het een volledig handmatig proces, van het vormen van de klei tot het minutieus beschilderen van elk detail. Dit vereist hoogopgeleide kunstenaars en veel tijd. Ten tweede draagt de rijke geschiedenis en de status van De Porceleyne Fles als de enige overgebleven traditionele fabriek bij aan de exclusiviteit. Elk stuk is uniek en draagt de stempel van een eeuwenoude traditie. Tot slot is er de zeldzaamheid van echt handbeschilderd Delfts Blauw in een wereld vol massaproductie. De combinatie van ambacht, geschiedenis en exclusiviteit maakt het een kostbaar bezit.

Is al het blauw-witte aardewerk Delfts Blauw?

Absoluut niet. Zoals eerder vermeld, is 'Delfts Blauw' een algemene naam en geen beschermd keurmerk. Veel fabrieken buiten Delft, zowel in Nederland als daarbuiten (zoals in China), produceren blauw-wit keramiek dat qua stijl lijkt op Delfts Blauw. Deze stukken kunnen gemerkt zijn met namen als 'Delft Blue', 'Delfts', of andere aanduidingen die de indruk wekken dat het om authentiek Delfts Blauw gaat. Alleen stukken met het specifieke merkteken van De Porceleyne Fles (Royal Delft) zijn te beschouwen als het originele handbeschilderde Delfts Blauw uit Delft.

Kan ik Delfts Blauw in China kopen?

Ja, dat kan zeker, maar het zal hoogstwaarschijnlijk geen authentiek Delfts Blauw zijn zoals geproduceerd door De Porceleyne Fles in Delft. De geschiedenis van Delfts Blauw is er een van imitatie: Delftse pottenbakkers imiteerden oorspronkelijk Chinees porselein. Tegenwoordig is de situatie omgedraaid: veel blauw-wit aardewerk in de stijl van Delfts Blauw wordt in China geproduceerd en vervolgens wereldwijd geëxporteerd, inclusief naar Nederland. Deze imitaties zijn vaak aanzienlijk goedkoper dan de originele stukken en zijn te vinden in veel souvenirwinkels. Ze zijn echter machinaal geproduceerd en missen het unieke ambacht en de historische waarde van het echte Delfts Blauw.

Delfts Blauw is veel meer dan alleen een souvenir; het is een levende geschiedenis, een testament van ambacht en een symbool van culturele uitwisseling. Door de kenmerken van het authentieke merk te kennen en het productieproces te begrijpen, kunt u de ware schoonheid en waarde van dit bijzondere aardewerk ten volle waarderen. Of u nu een verzamelaar bent, een liefhebber van Nederlandse cultuur, of gewoon op zoek naar een uniek cadeau, de wereld van Delfts Blauw biedt een schat aan verhalen en vakmanschap die het ontdekken meer dan waard zijn.

Als je andere artikelen wilt lezen die lijken op Delfts Blauw: De Waarheid Achter het Iconische Aardewerk, kun je de categorie Verf bezoeken.