De Heijns: Leven, Leiderschap en een Duistere Zaak

De naam Heijn roept in Nederland direct associaties op met een van de grootste supermarktketens van het land, Albert Heijn. Achter deze iconische naam schuilt echter niet alleen een rijk ondernemersverhaal, maar ook persoonlijke drama’s en een van de meest geruchtmakende misdaadzaken uit de Nederlandse geschiedenis. Dit artikel duikt in het leven en de gebeurtenissen rondom de familie Heijn, van het overlijden van de oprichter tot de tragische ontvoering en moord die het land in zijn greep hield, en de internationale expansie van het bedrijf.

Het Overlijden van Albert Heijn (Sr.)

Albert Heijn, de man die de supermarktketen groot maakte, overleed op donderdag om tien voor zes 's middags, rustig in zijn slaap. Dit gebeurde thuis, op zijn landgoed nabij het Engelse plaatsje Pudleston. De familie liet weten dat hij leed aan het postpoliosyndroom (PPS), een aandoening die zich jaren na een poliobesmetting kan manifesteren. Zijn heengaan markeerde het einde van een tijdperk voor de familie en het bedrijf dat hij zo succesvol had geleid.

Albert Heijn in Amerika: Ahold Delhaize's Wereldwijde Aanwezigheid

De naam Albert Heijn mag dan oer-Hollands klinken, de onderneming heeft zich al decennia geleden over de grenzen uitgebreid. Om te begrijpen hoe Albert Heijn in Amerika opereert, moeten we kijken naar het moederbedrijf Ahold Delhaize. Al in 1977 zette Albert Heijn de eerste stap op Amerikaanse bodem met de overname van de 95 winkels van de keten BI-LO. Vandaag de dag bezit Ahold Delhaize meer dan tweeduizend Amerikaanse winkels, opererend onder diverse namen zoals Hannaford, Stop & Shop en Giant Food. Deze expansie toont de wereldwijde ambities en het succes van het bedrijf dat ooit begon als een kleine kruidenierswinkel in Oostzaan.

De Ontvoering en Moord op Gerrit Jan Heijn

Een van de donkerste bladzijden in de geschiedenis van de familie Heijn is ongetwijfeld de ontvoering en moord op Gerrit Jan Heijn, de broer van Albert Heijn, op 9 september 1987. Deze zaak hield Nederland maandenlang in spanning en liet diepe sporen na. De dader was de toen 45-jarige ingenieur Ferdi Elsas uit Landsmeer, die op 6 april 1988 werd aangehouden, waarna het stoffelijk overschot van Heijn werd gevonden.

De Motieven van Ferdi Elsas

De aanleiding voor Elsas' daad lag in een diepgewortelde wrok en financiële problemen. In 1983 werd Elsas, een vliegtuigbouwkundig ingenieur, ingehuurd door de 'Stichting Banenplan Nijmegen'. Zijn taak was het creëren van banen door oude octrooien van universiteiten te benutten. Hij slaagde erin een enorme subsidie van het Ministerie van Sociale Zaken te regelen en ontving zijn salaris via een door hem opgerichte stichting. De gemeente Nijmegen sloot een honorarium- of adviseursovereenkomst met hem af.

Na ruim twee jaar van succesvolle samenwerking trokken echter vier bestuursleden zich plotseling terug uit de stichting. Ze richtten een nieuwe stichting op, zonder Elsas, en kregen dezelfde subsidie. Elsas was woest; zijn project was hem afgenomen. Hij voerde talloze processen, maar verloor keer op keer, waardoor hij met torenhoge schulden bleef zitten. Hij was gedegradeerd tot huisman met een uitkering in Landsmeer. Deze persoonlijke en financiële neergang voedde een enorme wraaklust tegen de bestuursleden van de stichting. Hij had veel geld nodig, en de ontvoering van een rijke industrieel leek hem de oplossing. Een kennis die eens bij Gerrit Jan Heijn in Bloemendaal had gekookt, bracht hem op het idee om Heijn te ontvoeren.

Een Militaire Operatie: De Voorbereiding

Elsas bereidde de ontvoering tot in de kleinste details voor, als een ware militaire operatie. In 1986 kocht hij in België een flobertgeweer, waarvan hij de loop en kolf afzaagde. Hij ontwierp zelfs een geluiddemper van een plastic afwasflesje gevuld met schuimrubber. Hij liet stiekem de sleutel van de Fiat Uno van zijn zwager namaken, stal de auto en reed deze naar Landsmeer. Bij verschillende garages liet hij valse kentekenplaten maken. De auto werd in de buurt geparkeerd, klaar voor gebruik.

Daarnaast kocht Elsas een reeks benodigdheden voor zijn operatie: kettingen, hangslotjes, een schep, een pruik en aanplaksnor, een nepbril en alpinopet, handschoenen, een letterprintwiel en printlint voor de losgeldbrieven, een thermosfles en cassettebandjes. Maandenlang, van juni tot september 1987, observeerde Elsas de villa van Heijn (Villa De Elshof) in Bloemendaal. Hij merkte op dat Heijn altijd op dezelfde manier zijn villa verliet: de auto uit de garage rijden, de deuren sluiten en vervolgens wegrijden. Deze routine zou cruciaal blijken voor zijn plan.

Een cruciaal moment in zijn voorbereiding was toen Elsas contact opnam met het kantoor van Ahold. Hij deed zich voor als vertegenwoordiger van een buitenlands bedrijf. Tot zijn verbazing werd hij direct doorverbonden met Gerrit Jan Heijn zelf. Heijn gaf aan dat een afspraak op 9 september mogelijk was. Elsas wist nu precies wanneer Heijn die ochtend thuis zou zijn en volgens zijn vaste gewoonte naar zijn kantoor zou vertrekken.

De Fatale Dag: Ontvoering en Moord

Op 9 september 1987 reed Elsas 's ochtends van Landsmeer naar Bloemendaal. Gerrit Jan Heijn had een afspraak bij de tandarts. Toen Heijn zijn auto uit de garage reed en na het sluiten van de garagedeur weer instapte, stapte Elsas onverwacht bij hem in de auto. Mogelijk herkende Heijn de man, waardoor hij niet direct argwaan koesterde. Onder bedreiging van een pistool dwong Elsas Heijn te rijden. Zestienhonderd meter verderop stapten beide mannen over in de gereedstaande Fiat Uno, voorzien van de valse kentekenplaten. Elsas ketende Heijn vast aan de passagiersstoel en reed richting de Veluwezoom, waar hij de auto parkeerde nabij Schaarsbergen. Ruim een uur verbleven ze in het bos. Elsas liet Heijn een cassettebandje inspreken, opnamen die hij later wilde gebruiken om naar de familie Heijn te sturen.

Tijdens een plaspauze probeerde Heijn te ontsnappen. Hij rende een provinciale weg op, maar het passerende verkeer reed door, en Elsas dwong Heijn terug het bos in. Ze vervolgden hun reis, nu via Apeldoorn en Zwolle terug richting Arnhem. Rond half tien 's avonds arriveerden ze in de bossen bij landgoed Duno onder Doorwerth. Hier dwong Elsas Heijn het bos in te lopen, naar een plek waar hij van tevoren al een graf had gegraven. Daar schoot hij Gerrit Jan Heijn dood. Na de moord sneed Elsas een kootje van de pink van Heijn af, dat hij in de eerder genoemde thermosfles met ijsklontjes stopte. Ook Heijns bril bewaarde hij. Nadat hij het graf zorgvuldig had afgedekt, keerde Elsas terug naar zijn woonplaats Landsmeer. Hij liet de Fiat Uno vervolgens in het IJ verdwijnen en liep naar huis. Aan zijn ongeruste vrouw vertelde hij dat hij naar Hoorn was gewandeld, een leugen om zijn sporen te verdoezelen.

De Onderhandelingen met de Familie

Drie dagen na de moord ontving de familie Heijn een brief waarin werd medegedeeld dat Gerrit Jan Heijn was ontvoerd. Elsas probeerde de familie in de waan te laten dat een bende zware criminelen achter de ontvoering zat. Op 15 september bevestigde de familie de ontvangst van de brief door een rubrieksadvertentie met gecodeerde tekst te plaatsen, zoals geëist. Twee dagen later ontvingen ze het eerste cassettebandje met de stem van Gerrit Jan Heijn. Na nog twee advertenties ontving de familie op 30 september een brief waarin circa 7,7 miljoen gulden losgeld in geld en edelstenen werd geëist, over te dragen vóór 2 oktober. De familie reageerde niet.

De Eerste Contacten en Gruwelijke Bewijzen

Op 6 oktober volgde een dreigende brief: Gerrit Jan Heijn zou worden gestraft of omgebracht als de familie niet direct zou betalen. De familie verzocht daarop drie dagen later om telefonisch contact, maar dit bleef uit. Op 16 oktober ontving de familie Heijn een pakje met daarin de bril van Gerrit Jan Heijn en een filmkokertje met zijn afgesneden pink. Het begeleidende briefje bevatte de sarcastische zin: "Gerrit Jan Heijn zal voorlopig moeite hebben met pianospelen." Er werd aan toegevoegd dat Heijn "de straf verdiend heeft." Drie dagen later ontving de familie een tweede cassettebandje, en op 12 november volgde een derde brief met instructies voor de overdracht van het losgeld. De betaling moest absoluut op 27 november plaatsvinden, anders zou Gerrit Jan Heijn worden omgebracht.

De Overdracht van het Losgeld

Ondanks het uitblijven van een specifiek 'levensteken' (de vraag "Hoe heet de zwarte kruier van Sint Maarten?" bleef onbeantwoord), besloot de familie Heijn toe te geven aan de eisen. Op 27 november werd het losgeld en de diamanten, conform instructies, neergelegd in een tunneltje onder de A12 (Utrecht - Arnhem) bij hectometerpaal 117,5. De serienummers van alle bankbiljetten waren genoteerd door de recherche.

Elsas haalde het losgeld op en vertrok op een fiets zonder verlichting. Iets verderop, nabij een spoorovergang, verborg hij het geld en de diamanten in een doos onder de grond. Deze doos was zo bewerkt dat deze bij een opsporingsactie met radar niet zou worden opgemerkt. Tijdens het verstoppen liet hij echter enkele diamanten vallen, die hij in het donker niet kon terugvinden. Nadat alles was verstopt, fietste hij naar de serviceflat 'De Koningshof' in Heelsum, waar zijn ouders woonden en waar hij in een logeerkamer verbleef. Pal voordat hij weer naar Landsmeer vertrok, haalde hij het losgeld en de diamanten op, ditmaal bij daglicht, en vond hij enkele van de eerder verloren diamanten terug. Na Elsas' arrestatie vonden onderzoekers op diezelfde plek nog één diamant.

Van Gerrit Jan Heijn werd na de overdracht niets meer vernomen, en de familie vreesde het ergste. Op 30 november deed Hank Heijn, de vrouw van Gerrit Jan, via de televisie een emotionele oproep aan de vermeende bende om haar man vrij te laten of tenminste een teken van leven te geven. Maar er kwam geen reactie. Op 3 december smeekte mevrouw Heijn nogmaals via de televisie om de vrijlating van haar echtgenoot. Op 11 december liet Elsas de familie Heijn weten dat opnieuw een advertentie in de krant moest worden geplaatst, waarin personen die meer wisten over de ontvoering werden opgeroepen zich te melden.

Opsporing en Arrestatie van de Dader

Tot dan toe was de politie terughoudend geweest uit angst voor de veiligheid van Heijn. Maar op 19 december oordeelden experts dat met opsporingsactiviteiten kon worden begonnen. Op 28 december loofde de politie een beloning van 1 miljoen gulden uit voor de gouden tip. Er kwamen 12.000 reacties binnen, maar de doorslaggevende tip zat er niet tussen.

Het Spoor van het Losgeld

De doorbraak kwam in februari 1988, toen bij de toenmalige AMRO Bank een bankbiljet van 250 gulden binnenkwam met een serienummer uit de reeks van het overgedragen losgeld. Door eerdere uitgiften in de omgeving van Landsmeer zette de politie een val op in een slijterij van Dirck III aan de Kamperfoelieweg in Amsterdam-Noord. De tweede kassa werd verwijderd, en boven de overgebleven kassa werd een camera ingebouwd, verbonden met een monitor in het magazijn. Vanaf half februari 1988 deden bovendien twee rechercheurs dagelijks undercover dienst in de winkel, zich voordoend als winkelpersoneel. Dankzij deze actie, uitgevoerd in nauwe samenwerking met een zeer alerte caissière, werd op 10 maart 1988 door de rechercheurs geïdentificeerd wie het geld had uitgegeven. Na zijn identificatie werd het signalement van deze verdachte, die later Ferdi Elsas bleek te zijn, doorgegeven aan het observatieteam van de politie.

Gedurende maart en begin april 1988 werd Elsas continu geobserveerd. Vastgesteld werd dat hij in meerdere winkels bankbiljetten uitgaf die afkomstig waren van het losgeld. Tevens werd bevestigd dat Elsas geen indringende contacten had met mogelijke mededaders, wat de theorie van een bende ondermijnde.

De Arrestatie en Bekentenis van Ferdi Elsas

Op 6 april 1988 viel de politie de woning van Elsas in Landsmeer binnen. Hij werd aangehouden op verdenking van deelname aan de bende die Gerrit Jan Heijn zou hebben ontvoerd. Diezelfde dag nog bekende Elsas dat hij de moord op Gerrit Jan Heijn had gepleegd en dat hij Heijn in de bossen bij Doorwerth had begraven. Hij verklaarde tevens waar hij het vuurwapen, waarmee hij de moord pleegde, had verborgen. 's Avonds onthulde hij waar hij het overgebleven losgeld en de overgedragen diamanten had verstopt. Tijdens het opsporingsonderzoek hadden allerlei speculaties de ronde gedaan over een criminele bende. Uit de verhoren bleek echter dat deze nooit had bestaan en dat Elsas de ontvoering en moord volledig in zijn eentje had voorbereid en uitgevoerd. Het stoffelijk overschot werd opgegraven, en het bleek dat Heijn al vanaf 9 september 1987, de dag van de ontvoering, dood was.

De Juridische Afhandeling en Gevangenisstraf

De rechtszaak tegen Ferdi Elsas trok veel aandacht. Voor de rechtbank betuigde Elsas nooit spijt van zijn daden. De rechters beschouwden hem als een koude, gewetenloze man zonder gevoelens. Hij beweerde dat het losgeld niet alleen bedoeld was om zijn financiële problemen op te lossen, maar ook om moorden te financieren op zijn schuldeisers en andere mensen die hem vroeger onrecht hadden aangedaan. Later, na zijn detentie, verklaarde hij overigens dat hij dit had verzonnen in de hoop op strafvermindering.

Toen de rechter hem vroeg hoe hij dit alles had kunnen doen, antwoordde hij – bijgestaan door zijn advocaat mr. C. Sanders uit Hoofddorp – "Ik zat in een militaire operatie." Hij zag Gerrit Jan Heijn niet als een mens, maar als een instrument voor zijn wraak. Daarbij vertelde hij hoe hij ervan had genoten om de familie Heijn angst aan te jagen met de afgesneden pink. In december 1988 volgde in hoger beroep de uitspraak van het gerechtshof in Amsterdam. Elsas werd wegens ontvoering, afpersing en moord op Gerrit Jan Heijn veroordeeld tot 20 jaar gevangenisstraf en terbeschikkingstelling (tbs). Dit was dezelfde straf als de rechtbank eerder had opgelegd.

Leven Na de Celstraf

De zaak Elsas bleef ook na zijn veroordeling de gemoederen bezighouden. In augustus 2000 werd Elsas tijdens zijn eerste proefverlof gefotografeerd terwijl hij boodschappen deed bij een vestiging van Albert Heijn in Hoorn. De publicatie van deze foto in het tijdschrift Panorama leidde tot een rechtszaak die Elsas verloor. Eind 2000 verscheen de roman 'De kleine Britt; het leven na de overval', geschreven door Elsas' echtgenote Els Hupkes, over de door haar man gepleegde ontvoering en moord.

In augustus 2001 kwam Elsas vrij na een afgeronde tbs-behandeling en strafvermindering wegens goed gedrag. Hij was tijdens zijn gevangenisperiode intensief behandeld voor zijn uit de hand gelopen wrok en de onderliggende karakterpatronen. Deze behandeling bleek zo succesvol dat forensisch psychiaters er vrijwel zeker van waren dat hij geen gevaar meer zou opleveren voor de samenleving; herhalingsgevaar werd nagenoeg uitgesloten. Elsas en zijn vrouw overwogen aanvankelijk om zich in Australië, Portugal of Normandië te vestigen om daar een nieuw leven te beginnen. Maar om dichter bij hun kinderen te zijn, kozen ze uiteindelijk voor Ruurlo. In 2009 kwam Ferdi Elsas aldaar bij een verkeersongeluk om het leven, toen hij op de fiets onderweg was naar zijn tandarts. Een bizar einde van een leven dat zo'n diepe en tragische impact had op de Nederlandse samenleving.

Veelgestelde Vragen over de Zaak Heijn

De zaak rondom de familie Heijn en de ontvoering van Gerrit Jan Heijn heeft veel vragen opgeroepen en blijft een onderwerp van interesse. Hieronder beantwoorden we enkele veelgestelde vragen.

• Hoe is Albert Heijn overleden? Albert Heijn (senior) overleed op een donderdag om tien voor zes 's middags in zijn slaap, thuis op zijn landgoed bij het Engelse plaatsje Pudleston. Hij leed aan het postpoliosyndroom (PPS).
• Hoe heet Albert Heijn in Amerika? De Albert Heijn supermarkten bestaan in Amerika niet onder die naam. Het moederbedrijf, Ahold Delhaize, heeft daar meer dan tweeduizend winkels die opereren onder namen als Hannaford, Stop & Shop en Giant Food. Ahold Delhaize deed in 1977 de eerste overname in de VS met de keten BI-LO.
• Wie vermoordde Albert Heijn? Gerrit Jan Heijn, de broer van Albert Heijn, werd op 9 september 1987 ontvoerd en vermoord door Ferdi Elsas, een 45-jarige ingenieur uit Landsmeer. Elsas werd op 6 april 1988 aangehouden, waarna het stoffelijk overschot van Heijn werd gevonden. De moord was het resultaat van een wraakactie en financiële problemen van Elsas.

Wat is een Bakkwast?

Hoewel dit artikel voornamelijk handelt over de familie Heijn en de supermarktketen, bevat de verstrekte informatie ook een korte toelichting op een 'bakkwast'. Een bakkwast is een keukenhulpmiddel dat, in tegenstelling tot wat de naam wellicht doet vermoeden, niet direct gerelateerd is aan verf of schilderen in de zin van een 'pintureria'. Het is een product waarin meer variatie bestaat dan men op het eerste gezicht zou denken. Een ronde bakkwast kan bijvoorbeeld veel product (zoals boter, crème of saus) opnemen, waardoor deze geschikt is voor grotere hoeveelheden. Een platte bakkwast is daarentegen breder en wordt gebruikt om mooie, gelijkmatige strepen te trekken. Het is een essentieel hulpmiddel in de keuken voor het aanbrengen van vloeistoffen op voedsel.

Als je andere artikelen wilt lezen die lijken op De Heijns: Leven, Leiderschap en een Duistere Zaak, kun je de categorie Verf bezoeken.